Over de pijpen van de PZEM en het uitzicht op Middelburg
Het mooiste van Vlissingen? Da’s toch het uitzicht op Middelburg. Of de bus naar Middelburg. Het zijn varianten op dat klassieke grapje.
Bakens
Maar zonder gekkigheid: soms doet een (oude) foto je weer even goed beseffen hoe klein Walcheren eigenlijk is. Deze schitterende luchtfoto, van de beroemde schoorsteenpijpen van het voormalige PZEM-gebouw aan de Edisonweg in Vlissingen, dook recent op in een schenking van Guus van Dorselaar aan de ZB. We bléven er maar naar kijken. Ook vanwege die stad op achtergrond ja. Op de voorgrond zien we de PZEM-centrale aan de Edisonweg, met de twee enorme schoorstenen die jarenlang tot de bekendste bakens van Walcheren behoorden.
Vanaf de centrale is het hemelsbreed maar ruim vijf kilometer naar het centrum van Middelburg. Oost-Souburg ligt ertussen. Op de foto wordt die korte afstand prachtig zichtbaar: het kanaal trekt een bijna kaarsrechte lijn naar het noorden en daarachter tekent de Middelburgse skyline zich af. De Lange Jan is goed herkenbaar, met links daarvan vermoedelijk de toren van het stadhuis. De Oostkerk ligt vanuit deze hoek ongeveer verscholen achter een van de enorme PZEM-pijpen. Rechts zien we de hoogbouw van het dan nog jonge Middelburg-Zuid.
Een foto uit 1973
De foto komt uit een schenking, maar niet alle foto’s uit de collectie leken door Guus zelf gemaakt te zijn, ook deze niet. Aanvankelijk kregen we de herkomst van het beeld niet boven water, maar tips in een Vlissingse Facebookgroep brachten uitkomst: de opname bleek op 26 maart 1973 gemaakt door Slagboom en Peeters. En het aardige is: de foto stond gewoon al in de Beeldbank Zeeland van ZB, als onderdeel van de collectie Jacqueline Midavaine. Alleen was hij daar lastig terug te vinden, omdat in de beschrijving de PZEM, de schoorsteenpijpen en zelfs Vlissingen niet werden genoemd. Dan wordt zoeken natuurlijk een hele toer.
Centrale Zeeland
De centrale op de foto was de Centrale Zeeland van de PZEM. De plannen ervoor gaan terug tot 1946. Na ongeveer drie jaar bouwen werd het complex aan de Edisonweg in 1954 in gebruik genomen. Architect was de Middelburger Arend Rothuizen. Op 1 oktober 1954 volgde de officiële opening door minister van Economische Zaken Jelle Zijlstra.
De centrale werd aanvankelijk met olie en kolen gestookt. In de jaren zestig kwam daar aardgas bij. De vraag naar elektriciteit groeide snel en daarom werd het complex verschillende keren uitgebreid, vooral tussen 1963 en 1968. Daarbij verschenen ook de twee ongeveer 125 meter hoge schoorstenen die uiteindelijk zo bepalend werden voor het silhouet van Vlissingen.
Dat waren dus flinke jongens: een stuk hoger dan de Lange Jan, die 90,5 meter meet. Vanuit grote delen van Walcheren waren de pijpen zichtbaar. Ze waren niet alleen onderdeel van een elektriciteitscentrale, maar ook echte oriëntatiepunten in het landschap.
Er was nóg een centrale
De Centrale Zeeland was overigens niet de eerste elektriciteitscentrale van de PZEM in Vlissingen. Tussen 1954 en 1968 exploiteerde het energiebedrijf er zelfs twee. Aan de Koningsweg stond al sinds 1910 een elektriciteitscentrale. Die was oorspronkelijk gebouwd door de Société Anonyme des Tramways à Vapeur de Flessingue-Middelbourg et Extensions, de maatschappij achter de elektrische tram tussen Vlissingen en Middelburg. In 1929 nam de PZEM deze centrale over.
Na de opening van Centrale Zeeland aan de Edisonweg bleef de oudere installatie nog jarenlang als reserve beschikbaar. Pas eind 1968 werd die centrale aan de Koningsweg definitief gesloten. Daarmee concentreerde de elektriciteitsproductie op Walcheren zich volledig aan de Edisonweg.
Vlissingen, Souburg, Middelburg
Juist daarom vinden we deze foto zo leuk. Normaal denken we toch al snel in afzonderlijke plaatsen: hier Vlissingen, daar Oost-Souburg en nog een eind verder Middelburg. Vanuit de lucht blijkt hoe betrekkelijk dat allemaal is. De bebouwing was in 1973 nog minder aaneengesloten dan tegenwoordig, waardoor je de verschillende kernen goed kunt onderscheiden. Maar de afstand ertussen stelt eigenlijk weinig voor. Vanaf de PZEM liggen Vlissingen, Oost-Souburg en Middelburg bijna achter elkaar aan hetzelfde kanaal. Je kijkt over Souburg heen en ziet de Zeeuwse hoofdstad al liggen. Andersom moeten die twee 125 meter hoge schoorstenen vanuit Middelburg bij helder weer vrijwel onmogelijk te missen zijn geweest.
De sloop van de pijpen in 1990
Aan het begin van de jaren zeventig veranderde de Zeeuwse energievoorziening opnieuw ingrijpend. In Borssele kwamen nieuwe, veel grotere centrales in bedrijf, waaronder de kerncentrale. Daardoor werd de capaciteit van de oudere Centrale Zeeland in Vlissingen steeds minder belangrijk. De laatste productie-eenheden aan de Edisonweg gingen in 1987 buiten bedrijf. Rond 1990 kwam definitief een einde aan het complex als centrale en in de daaropvolgende jaren werd een groot deel gesloopt.
Ook de twee schoorstenen moesten eraan geloven. Eind 1990 werden ze met explosieven neergehaald. In een paar seconden verdwenen daarmee twee bakens die ongeveer een kwart eeuw boven Walcheren hadden uitgestoken.
Niet alles verdween. Het oudste ketelhuis uit 1954 bleef staan en ook andere delen van het voormalige complex kregen later een nieuwe functie. Het terrein maakt tegenwoordig deel uit van de Kenniswerf.
Foto’s
De eerste foto is een scan van het beeld dat Guus van Dorselaar schonk aan de ZB, en is afkomstig uit de collectie Slagboom en Peeters.
We vulden de foto aan met een serie beelden van de PZEM in Vlissingen en het kanaal door Walcheren. Al die beelden zijn afkomstig uit de beeldbank van het Zeeuws Archief.
Geen zoekresultaten voor "{term}"
