De 17e eeuw komt naar ons toe deze zomer, deel 2: historisch eten van Janneke Kornet
In deel 1 schreven we over De wonderkamer van Brenda Meuleman, de historische roman die zich afspeelt in Middelburg in 1681. Dat verhaal bracht ons langs de VOC, oude herbergen, apothekers, stadspoorten en andere plekken uit de zeventiende eeuw. Een paar dagen later liepen we bij CBK Zeeland aan de Balans binnen. Daar bleek diezelfde eeuw ineens gewoon op tafel te liggen.
Een zomeratelier rond Grond
Bij CBK Zeeland loopt deze zomer opnieuw het Zomeratelier. Vijf kunstenaars gebruikten de tentoonstellingsruimte ieder een week lang als tijdelijk atelier. Ze werkten allemaal vanuit het thema Grond, waarbij grond niet alleen letterlijk als aarde wordt opgevat, maar ook als oorsprong, eigendom, identiteit, herinnering en verbondenheid. De sporen en werken van de vijf kunstenaars vormen samen een tentoonstelling die nog tot en met 2 oktober te zien is.
De historische recepten van Janneke Kornet
Een van de deelnemers is Janneke Kornet uit Utrecht. Zij maakt plaatsgebonden kunstprojecten waarin geschiedenis, natuur, voedsel en landbouw een belangrijke rol spelen. Voor haar werk doet ze uitgebreid historisch, archeologisch en antropologisch onderzoek. Dat kwam in Middelburg wel heel mooi samen met de locatie van CBK Zeeland.
Het CBK is gevestigd in een voormalig pakhuis van de Middelburgsche Commercie Compagnie. Kornet verdiepte zich daarom in het culinaire koloniale verleden van die plek. Ze ging op zoek naar historische recepten en keek daarbij ook naar ingrediënten die destijds via koloniale handelsnetwerken in Zeeland terechtkwamen.
Op woensdag 26 augustus is het resultaat daarvan te proeven. Om 17.00 uur wordt de tentoonstelling feestelijk geopend en Kornet verzorgt daarbij een proeverij met hapjes die zijn gebaseerd op historische Zeeuwse recepten, met onder meer confituren en groenten op zuur. Daarna is er buiten op het plein ook nog eten voor de bezoekers.
Kornet schreef deze week zelf al dat ze voor haar werk oude konfijtrecepten uit het Zeeuws Archief gebruikte. Daarbij stuitte ze ook op de geschiedenis van rietsuiker, die in de achttiende eeuw uit koloniale gebieden werd aangevoerd en waarvan de productie verbonden was met slavernij. Voor haar eigen confituren gebruikte ze daarom Nederlandse bietsuiker.
De Borgerlyke Tafel
Bij CBK Zeeland liet Pleun Meijer, coördinator Beeldende Kunst en Vormgeving, ons nog een ander klein boekje zien. Op het omslag stond: S. Blankaarts – De Borgerlyke Tafel, om lang gesond sonder ziekten te leven. En daar stond het jaartal ook: 1683.
Dat trok natuurlijk meteen onze aandacht, zo kort na het Middelburg van De wonderkamer.
Het boekje is geen modern kookboek zoals wij dat begrip nu gebruiken. Het werd geschreven door de Amsterdamse arts Steven Blankaart en verscheen voor het eerst in 1683. De volledige titel maakt de bedoeling duidelijk: De borgerlyke tafel, om lang gesond sonder ziekten te leven. Blankaart bespreekt allerlei voedingsmiddelen en legt uit wat volgens hem gezond of ongezond was. Ook bevat het boek aanwijzingen voor het voorsnijden en opdienen van eten en voor goede manieren aan tafel. De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren heeft een fotomechanische herdruk van de oorspronkelijke editie volledig beschikbaar.
De titelprent op het boekje is trouwens ook echt uit die tijd. De voorstelling van een gezin rond de eettafel werd gemaakt door Jan Luyken en diende als titelpagina van de editie uit 1683. Het Rijksmuseum bewaart een exemplaar van die prent.
Scheepsbeschuit uit 1683
Janneke Kornet gebruikte De Borgerlyke Tafel als een van haar bronnen. Een van de dingen die daaruit voortkwamen is scheepsbeschuit. In samenwerking met Bakkerij Schrieks werden beschuiten gemaakt naar historisch voorbeeld.
Je kunt ze al bekijken bij CBK. Ze zijn nu keihard.
Dat is natuurlijk ook precies de bedoeling van zo’n beschuit. Op zee moest voedsel zo lang mogelijk houdbaar blijven. Zacht brood was daarvoor weinig geschikt; droog en hard gebakken brood veel beter. Woensdag krijgen de beschuiten bij de proeverij nog een behandeling met vloeistof, waardoor ze weer zachter en beter eetbaar worden.
Op tafel lagen tegelijk ook de proeven die Kornet deed met natuurlijke kleur- en smaakstoffen. Op een vel papier waren onder meer kersensap, framboos, rode aalbes, kurkuma en Arabische gom getest. Het ziet er bijna uit als een zeventiende-eeuws laboratorium, al is het natuurlijk hedendaags kunstenaarswerk.
1681 en 1683
Zo kwamen we dus binnen een paar dagen twee keer in vrijwel dezelfde periode terecht.
Eerst via Brenda Meuleman, die ons met De wonderkamer meeneemt naar Middelburg in 1681. Daarna via Janneke Kornet en een werkelijk bestaand boek uit 1683, waarin een Amsterdamse arts probeerde uit te leggen hoe burgers gezond moesten eten.
Het ene is historische fictie, het andere een echte zeventiende-eeuwse bron. Maar allebei laten ze iets zien van dezelfde wereld: een tijd waarin Middelburg sterk verbonden was met internationale handel, waarin nieuwe producten en smaken binnenkwamen en waarin exotische goederen voor een deel van de bevolking steeds gewoner werden.
Daar hoort tegelijkertijd een geschiedenis bij die veel minder smakelijk is. Achter producten als suiker zaten koloniale handelsketens, uitbuiting en slavernij. Juist doordat Kornet haar werk maakt in het voormalige MCC-pakhuis krijgt dat historische receptonderzoek nog een extra laag.
De zeventiende eeuw komt deze zomer dus inderdaad behoorlijk naar ons toe.
En soms kun je haar zelfs proeven, zoals woensdag bij CBK Zeeland.
Aanmelden
De feestelijke ontmoeting rond het Zomeratelier is op woensdag 26 augustus bij CBK Zeeland aan Balans 17. De inloop begint om 16.30 uur en om 17.00 uur wordt de tentoonstelling geopend. De proeverij van Janneke Kornet maakt deel uit van het programma. Wie daarna mee wil eten op het plein moet zich vooraf aanmelden; daarvoor is plaats voor maximaal zestig mensen.
Geen zoekresultaten voor "{term}"
