Tumult tot Middelburg in het Rampjaar 1672
De prent ‘Tumult tot Middelburg’ is een van de bekendste gravures van de stad van vóór 1700, en is te vinden in de meeste grote beeldbanken, waaronder die van het Rijksmuseum.
Rampjaar 1672
‘Tumult tot Middelburg’ is een oude kopergravure, die de rebellie van de Walcherse boeren tegen het Middelburgse stadsbestuur op 21 juli 1672 uitbeeldt. 1672 werd ook wel het Rampjaar genoemd: de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd van alle kanten aangevallen.
Gespiegeld?
We zagen de prent al heel vaak, maar pas vandaag viel ons op dat de afbeelding niet lijkt te kloppen. Als je op het stadhuis van Middelburg kijkt vanaf de Markt, dan is de Lange Jan immers altijd rechts van je. We spiegelden het beeld en inderdaad: dat ziet er beter uit. Maar toch twijfelen we. Waarom zien we dan nergens een opmerking daarover, bij de oorspronkelijke prent?
Over het tafereel
De prent toont de gewelddadige oproer op de Markt van Middelburg op 21 juli 1672, midden in het Rampjaar. Door het valse gerucht dat Franse troepen op de kust van Walcheren landden, trokken boeren naar Middelburg. Burgemeester Van den Brande werd uit zijn huis gehaald en ‘deerlijk geslagen’. De boeren trokken gewapend de Noordpoort in en voerden de burgemeester de stad uit ‘en bewaarden hem in hun bierkroegen’.
Centraal op de prent zien we hoe een woedende menigte – voornamelijk boeren van Walcheren – burgemeester Filips van den Brande en enkele andere regenten uit zijn woonhuis sleuren. De situatie is chaotisch en tumultueus: meerdere figuren staan met opgeheven wapens (hooivorken, stokken), er wordt geschreeuwd en geduwd. De burgemeester, herkenbaar als stadsbestuurder, wordt hardhandig naar buiten gevoerd. Volgens de beschrijving werd hij uit zijn huis gehaald ‘op verdenking van te heulen met de Fransen’, met andere woorden, de bevolking verdacht hem ervan onder één hoedje te spelen met de Franse vijand.
In het rampjaar ontstond er paniek en wantrouwen onder de bevolking. De uitdrukking “het volk was redeloos, de regering radeloos en het land reddeloos” vat de situatie samen. In veel steden keerde de bevolking zich tegen de zittende regenten, die men verantwoordelijk hield voor de rampzalige oorlogsomstandigheden. Archivaris Peter Blom vertelde er in 2022 meer over in de NTR-Serie over 1672.
Van het Zeeuws Archief
Het team van het Zeeuws Archief schreef vijf jaar geleden over de oproer van 1672 op Facebook:
“Me zulle wir is mee vurke en vlui nì stad moete, net às vroeher.” Die uitspraak werd gehoord als boze boeren van mening waren dat de overheid hun belangen niet goed behartigde. Volgens Jan Vader (1875-1966) gaat deze uitspraak terug op de boerenopstand in juli 1672.
[…]
Strip
Het tumult maakte een enorme indruk en het hele gebeuren is vastgelegd op diverse prenten, onder meer een prent in stripvorm van de overval van opstandige Walcherse boeren te Middelburg: de vergadering in stal te Brigdamme, het openlopen van de Noordpoort, de vlucht van vaandrig Bouwense, de aanval op Ph. van den Brande in het stadhuis, de poging van de heer van Odijk het volk te kalmeren en tot slot de overdracht van een verklaring van de boeren aan de stadsregering, 21 juli 1672
Meer lezen
Frans van den Driest ging na waarom de Walcherse boeren zo boos waren en schreef een artikel over de Boerenopstand in 1672 in de Wete, het tijdschrift van de Heemkundige Kring Walcheren.
Lees het eigentijdse verhaal van de boerenopstand in juli 1672 in Binnen-landtse en Borgerlyke Beroerten in Hollandt en Zeelandt (Amsterdam 1676).
Bekijk de prenten van de boerenopstand in de beeldverzameling Zelandia Illustrata van het Zeeuws Genootschap
Bronnen afbeeldingen: collectie Rijksmuseum
Geen zoekresultaten voor "{term}"
