Over de verdwenen Achtersingel in Middelburg en de noodwoningen die er stonden
In de groep Middelburg (Zeeland) kwamen er recent weer een paar berichten voorbij over de verdwenen Achtersingel, een straat die begin jaren 70 werd afgebroken. De straat lag grofweg tussen de huidige rechtbank en de Zandstraat, achter de toenmalige Schoorsteenvegerssingel en de Beenhouwerssingel, op de plek van een voormalige, gedempte achtergracht. Anno 2025 is het een deel van het Groene Woud.
Noodwoningen
In een van de berichten in de groep van Petra Bakker werd gevraagd naar foto’s van de noodwoningen die net na de oorlog op de Achtersingel werden gebouwd. We zagen een beeld van houten woningen. Dat verbaasde ons, want wij kenden alleen een foto van stenen noodwoningen, in die straat.
Nu weten we hoe dat zit, dankzij de ZB Krantenbank Zeeland. De stenen woningen kwamen er al in 1945, dankzij rijksgeld. Later werden er ook nog houten woningen gebouwd. Zie de krantenknipsels.
Afbraak Achtersingel
Waarom werd de Achtersingel afgebroken?
In de jaren 1960 nam het autobezit sterk toe en veel Nederlandse steden streefden naar een betere verkeersafwikkeling. Ook Middelburg’s gemeentebestuur ontwikkelde saneringsplannen om brede doorgangswegen aan te leggen door de binnenstad . De Achtersingel en omliggende straatjes lagen in het tracé van een geplande rondweg (een tangent langs de westkant van de binnenstad). Tussen 1968 en 1972 werd dit gebied grondig aangepakt met rijkssteun: complete straten en woonwijken werden gesloopt om ruimte te maken voor de nieuwe verkeersroute.
De Achtersingel was een van de straten die van de kaart verdwenen door deze sanering. In 1968 begonnen de eerste sloopwerkzaamheden in de buurt, en bewoners van de Achtersingel werden gedwongen te verhuizen (de meesten kregen een andere woning aangeboden buiten de binnenstad). De laatste resten van de oorspronkelijke bebouwing verdwenen begin jaren ’70.
Foto’s
Voor het beeld verzamelden we een aantal foto’s van de verdwenen straat, plus wat uitsneden van oude stadsplattegronden. Op het fragment van de prachtige luchtfoto van Jacqueline Midavaine en Slagboom & Peeters zie je mooi hoe de omgeving erbij lag in 1968.
Ooit een (achter-) gracht
Op de oude kaarten zie je dat de straat geleidelijk ontstond tegenover de Beenhouwerssingel. De huizen lagen aanvankelijk aan een tussengracht. Hoe dat precies zag kun je onder meer lezen in een oud boekje van Fokker, ‘Proeve eener geneeskundige plaatsbeschrijving van de stad Middelburg’. Vanaf hier.
De Achtergracht als open riool
Een paar bewerkte passages uit het boek, uit 1855:
In den loop der tijden is die waterleiding, die wij de Achtergracht noemen (hoewel in de notulen van de stad dato 27 Juli 1624 ‘de nieuwe watergang’ genoemd wordt) hier
en daar, door aanleg van wegen en door verval op sommige punten afgebroken geworden, zo dat de doorlopende richting is opgeheven: enkele brokstukken zijn daardoor in moeras
veranderd, dat zelfs niet in het daartoe gunstige jaargetij door een behoorlijke waterbedekking onschadelijk gemaakt wordt, terwijl toch dat zelfde moeras de ontvanger blijft van de faecale stoffen (uitwerpselen), die de op den linkeroever der binnengracht aanwezige woningen bij voortduring afwerpen.
De loop van de oude Achtergracht
Volgens hetgeen alsnog aanwezig is, moet die achtergracht den volgenden loop hebben gehad: Sinds den aanleg der nieuwe haven (1817) begint zij als waterleiding duidelijk zichtbaar te worden bij de Kalkstraat, achter het erf, waar vroeger de Roomse Kerk stond, loopt langs de Achtersingel, het Vlissings Wagenplein, en het Karremanshof tot aan het Groenewoud; aldaar afgebroken, vervolgt zij hare richting achter langs de Schouwvegers- en Pottenbakkersingels tot aan het Domburgs Schuitvlot.
Nijverheid aan de binnengracht van Middelburg
De vele fabrieken, waar wij met een woord van gewaagden en die gebruik moesten maken van de waterleiding, door de achtergracht, verdienen hier vermeld te worden. Men vond op den linkeroever der binnengracht de pottenbakkerijen, stijfselfabrieken, salpeterfabrieken, leerlooijerijen, een lijnbaan, en naar de namen te oordelen (rokerij- en volderijlaagte), spekrokerijen, lakenvolderijen enz. Een en ander is spoorloos verdwenen, en gelijk wij in onze tijd aldaar nog vier leerlooijerijen gekend hebben, zo is er tegenwoordig nog maar één aanwezig met een daar tegenover een lijnbaan, beide in bloeiende toestand verkerende, alsmede een bierbrouwerij, de enige overblijfselen van Middelburg’s vroegere fabrieksmatige nijverheid.
Wij kunnen niet nalaten vooral de aandacht te vestigen en te wijzen op de hoogst ondoelmatige en slordige gesteldheid van de onderwerpelijke achtergracht, met uitzondering van het gedeelte, dat zich langs de Looijerssingel uitstrekt: nergens is dit erger gesteld dan op dat gedeelte, hetwelk nu nog den eigenlijken naam van achtergracht draagt.
Bronnen
Foto’s: Beeldbanken ZB Bibliotheek van Zeeland en Zeeuws Archief, plus diverse privé-collecties waaronder die van Flip Van Der Meer.
Oude Plattegronden: collecties Zeeuws Archief en Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen.
Knipsels: Krantenbank Zeeland ZB Bibliotheek van Zeeland
Nota’s: Briefhoofden en reclameafbeeldingen
Geen zoekresultaten voor "{term}"
