Mercurius in (het oude) Middelburg
Zo nu en dan roepen oude foto’s van Middelburg allerlei vragen bij ons op. Zo ook deze, die we bij toeval tegenkwam in ZB Beeldbank Zeeland:
We waren op zoek naar iets heel anders, maar bleven toch hangen bij dit beeld. “Hè, zien we daar nu een standbeeld op de Dam?” Voor zover wij wisten stond er vóórdat het beeld van Koningin Emma er stond niet anders op die plek, maar dat ding rechts, dat lijkt toch sterk op een standbeeld of ander monument?
Het Prins Hendrikdok in Middelburg in 1876
Van de beschrijving van de foto werden we niet veel wijzer. ‘Dok’, ‘scheepvaart’, ‘Middelburg’. Veel meer stond er niet bij. Oh ja, en het jaartal: ca. 1890. In de Beeldbank van de ZB, en in die van het Zeeuws Archief, gingen we daarom op zoek naar andere foto’s van de Dam en het Prins Hendrikdok uit die periode, en ontdekten al snel dat het om een beeld van rond de opening van het Dok gaat. Dat was op 30 juni 1876. Er is een mooi artikel over de geschiedenis van het Prins Hendrikdok in de Wete van april 2004, van A.R. Koppejan: ’t Dok weer droog.
Voltreffer
Andere foto’s van dat heuglijke moment waren vervolgens ook vlot gevonden. Nummertje 3482 bleek een voltreffer. Daarbij wordt het beeld bij het Dok gewoon beschreven! We citeren:
Opening Prins Hendrik-dok; links het eerste schip ‘Minister Fransen van de Putte’; midden achter het dok een (gelegenheids)beeld van Mercurius met op drie zuilen vermeld: “Raadsbesluit concessie, 13 juli 1874 – 14 april 1875”, “Concessionarissen Van Zeijlen & Decker; Ingenieurs J. Dirks en G. van Diesen; Aannemer B. Jansen” en “Eerste steenlegging, 23 september 1875; opening 30 juni 1876”, omgeven door heesters en planten, vlaggen en banieren.
Oh ja, dát feest
Bij het bekijken van de foto’s realiseerden we ons opeens dat we recent ook al over dit openingsfeest schreven. Op Nieuwjaarsdag verwezen we naar het programmaboekje ervan, omdat daar zo mooi al het afgestoken vuurwerk in stond vermeld. Prachtig!
In de kranten van rond die tijd vonden we vervolgens allerlei artikelen over het feest. Van een beschrijving van de feestelijkheden tot commentaar vanuit Vlissingen en een opgewonden brief van een christelijke Middelburger, die het niet vond kunnen, die verheerlijking van oude Romeinse/Griekse goden.
Mercurius toen
Maar waarom de god Mercurius? Het zal veel mensen geen bal interesseren, maar als we dan toch bezig zijn willen we zoiets óók weten. In genoemde krantenartikelen vonden we het niet zo snel, maar ChatGPT c.s. bevestigen dat Mercurius vaak werd gebruikt als beeld of symbool in steden zoals Middelburg, vooral in de Vroegmoderne Tijd (16e-18e eeuw). Zijn symboliek was populair in handelssteden, en Middelburg. Dit omdat hij onder meer de Romeinse god was van onder meer handel, reizigers en winst. Zijn staf (caduceus) werd vaak gebruikt in stadszegels, munten en wapenschilden. Dat zie je ook in de online collectie van het KZGW.
Tafereel van Sinne-mal
Mercurius kwam ook voorbij in onze berichten rondom de expositie over van de Venne, vorig jaar in het Zeeuws Museum. Oud-collega Ronald Rijkse schreef er in 2014 over in Nehalennia. Hier meer, over ‘de Middelburgse Lauwerhof’, of laatste rustplaats van Mercurius, en over het Tafereel van Sinne-mal. Verder wordt de god her en der afgebeeld. Bij tekeningen van de Lange Jan bijvoorbeeld, of bij die allegorie op de Provincie Zeeland.
Mercurius nu
Zijn er anno 2025 nog sporen van Mercurius in Middelburg? Dat moet haast wel. Één mooi voorbeeld vonden we al: er is gewoon een prachtig beeld van de god te zien in de gevel van Jamin, van het pand aan Lange Delft 3. Op een foto die we maakten in 2017 zie je dat beeld het duidelijkst. Het was ons nog nooit opgevallen, bizar! In de Wete van 2020 lezen we ook nog iets over het kopje boven het wapenschild op het Abdijplein. Dat is mogelijk ook een Mercurius, maar dan met een snor. Maf verhaal! En hoe zit het met die gevelornamenten van het stadhuis, Jan Kuipers? Vlak ze niet uit, die slangen van deze eindbaas.
Mercurius in de Koepoortstraat
Enfin, we zijn er nog niet helemaal klaar mee, maar we zijn wel wat verder. Ken jij nog beelden of afbeeldingen van Mercurius in Middelburg. Laat het ons weten! En locaties die ernaar vernoemd zijn mogen ook natuurlijk. Koepoortstraat 13 was ooit ook Mercurius. Dat pand staat nu te koop, nota bene.
Bronnen
Afbeeldingen: ZB Beeldbank Zeeland, Beeldbank Zeeuwse Archief, website Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, Google Books, Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Rijksstudio en ZB Krantenbank Zeeland.
Geen zoekresultaten voor "{term}"
