Kennismaken met Leen van Dijke, de nieuwe vicevoorzitter van de VOM
Bel mij voor een bakje koffie, juist als er niets aan de hand is.
Wie Leen van Dijke alleen kent als voormalig politicus, kent maar een deel van zijn verhaal. Voordat hij in de Tweede Kamer terechtkwam, werkte hij als timmerman en metselaar in Middelburg. Hij kan nog altijd panden in de stad aanwijzen waaraan hij in zijn jonge jaren heeft gewerkt.
Daarna volgde een loopbaan die hem door heel Nederland voerde: van de Zeeuwse Provinciale Staten en het fractievoorzitterschap in de Tweede Kamer tot bestuursfuncties in de bouw, de energietransitie en de verduurzaming van woningen.
Maar nu gaat Van Dijke het juist dichter bij huis zoeken. Sinds juni is hij vicevoorzitter van de Vereniging Ondernemers Middelburg, de VOM. Wij spraken hem in het ZB Café over zijn leven, zijn loopbaan en vooral over wat hij voor de ondernemers en de stad wil betekenen.
Niet verhuizen
Van Dijke werd in 1955 geboren in Oosterland. Via Dordrecht kwam hij als kind in Middelburg terecht. Na zijn huwelijk woonde hij nog korte tijd in Arnemuiden, maar inmiddels woont hij al ruim veertig jaar met veel plezier in Middelburg. Voor zijn werk was hij bijna altijd buiten Zeeland actief. Verhuizen was voor hem en zijn vrouw Rineke echter geen optie. “Als ze vroegen of ik ergens wilde komen werken, zeiden ze vaak dat ik dan wel moest verhuizen. Dan zei ik: dan kom ik niet. En opeens bleek dat verhuizen meestal toch niet zo noodzakelijk.”
Het betekende wel dat hij jarenlang veel door Nederland reisde. Tijdens zijn Kamerlidmaatschap deed hij dat meestal met de trein. Later werd dat lastiger, omdat hij op meerdere plaatsen tegelijk werd verwacht en regelmatig moest overnachten. Zijn vrouw vond het daarom tijd dat hij ook eens iets in zijn eigen omgeving ging doen. Precies op dat moment belde Eric Minet van de VOM. “Hij zei: we zoeken iemand die een beetje thuis is in de politiek en gevoel heeft bij het bedrijfsleven. Laat dat nou net mijn straatje zijn.” Zijn telefoon lag tijdens het gesprek op tafel. Rineke luisterde mee en maakte aan alle twijfel een einde: “Lokaler dan dit wordt het niet.”
Van timmerman naar Tweede Kamer
Van Dijke begon op jonge leeftijd met werken. Hij was veertien toen hij de LTS afrondde en als timmerman en metselaar aan de slag ging. Bij het Middelburgse bouwbedrijf van Jan Wattel werkte hij onder meer aan panden in de binnenstad. “Als ik door Middelburg loop, kan ik op veel plaatsen nog aanwijzen waar ik heb gewerkt. In veel straten heb ik in de jaren zeventig meegeholpen aan verbouwingen, trappen gemaakt en kozijnen geplaatst.”
Hij kwam al snel aan de commerciële kant van het bouwbedrijf terecht. Daarnaast raakte hij betrokken bij de politiek. In 1987 werd hij namens de RPF lid van Provinciale Staten van Zeeland. Zeven jaar later volgde de landelijke politiek. Van 1994 tot begin 2003 zat hij in de Tweede Kamer. Hij werd fractievoorzitter van de RPF en speelde een belangrijke rol bij de samenwerking en uiteindelijke fusie met het GPV. Zo werd hij de eerste fractievoorzitter van de ChristenUnie in de Tweede Kamer.
Het was, zegt hij zelf, een nogal atypische loopbaan. “Van timmerman naar fractievoorzitter in de Tweede Kamer: dat is niet de meest voor de hand liggende route. Toen ik in de Staten kwam, was ik zo groen als gras. Maar als je goed oplet, leer je het kunstje snel.”
Vertrouwen herstellen
Toen Van Dijke in 2003 uit de Tweede Kamer vertrok, verkeerde de Nederlandse bouwsector door de bouwfraude in een vertrouwenscrisis. Overheden, spoorbeheerders en bouwbedrijven stonden met groot wantrouwen tegenover elkaar. De toenmalige leiding van VolkerWessels vroeg hem te helpen bij het herstellen van normale verhoudingen. Dat werk deed hij ongeveer tien jaar.
Daarna richtte hij zich steeds meer op de verduurzaming van woningen en industrieel bouwen. Hij raakte betrokken bij Stroomversnelling, een samenwerkingsverband waarin bouwbedrijven, woningcorporaties en andere partijen werkten aan grootschalige, snelle renovatie van bestaande woningen.
Het idee was ambitieus: woningen zo veel mogelijk voorbereiden in een fabriek en vervolgens in zeer korte tijd verduurzamen. Bij de eerste projecten lukte dat nog niet binnen één dag, maar gaandeweg kwam dat doel steeds dichterbij. Uiteindelijk werden op die manier duizenden woningen aangepakt. Van Dijke was jarenlang voorzitter van Stroomversnelling. Ook werd hij voorzitter van de raad van commissarissen van het Nationaal Warmtefonds. Dat fonds verstrekt leningen aan woningeigenaren en verenigingen van eigenaren die hun woningen willen verduurzamen.
Nu hij zeventig is, bouwt Van Dijke zijn landelijke werkzaamheden langzaam af. Dat betekent niet dat hij stil wil gaan zitten. “Ik wil meer thuis zijn, meer in de regio doen en mijn ervaring inzetten voor mijn eigen omgeving.”
Een landelijke blik op lokale zaken
Zijn komst naar de VOM leverde ook een opmerkelijke ontdekking op. Van Dijke kende in Den Haag ministers, Kamerleden, topambtenaren en bestuurders van grote ondernemingen. Maar lokaal bleek zijn netwerk veel beperkter. “Ik had de telefoonnummers van ministers in mijn telefoon, maar liep soms door Middelburg en dacht: die winkel heb ik nog nooit gezien. Terwijl ik hier al meer dan veertig jaar woon.”
Hij bekijkt de stad nu met nieuwe ogen. Hij bezoekt ondernemers, maakt kennis met beleidsambtenaren, spreekt met fractievoorzitters en drinkt koffie met mensen die hij eerder alleen van naam kende. Dat is ook precies hoe hij zijn vicevoorzitterschap wil invullen. Niet alleen verschijnen wanneer er een probleem is, maar juist vooraf relaties opbouwen. “Bel mij voor een bakje koffie, ook als er niets aan de hand is. Leg me uit hoe je tegen de stad aankijkt. Ik vertegenwoordig namens de VOM de ondernemers, dus dan moet ik weten wat zij vinden.”
Tijdens de algemene ledenvergadering van de VOM werd Van Dijke op 9 juni gekozen als opvolger van Walter van Wijngaarden. Die legde zijn bestuursfunctie neer nadat hij voorzitter van de Middelburgse Rekenkamer was geworden.
Fred blijft in de winkel, Leen gaat eropaf
Van Dijke heeft veel waardering voor VOM-voorzitter Fred de Bruijne. “Fred is niet alleen een slimme ondernemer, maar ook iemand die het politieke en maatschappelijke goed begrijpt. De VOM mag in haar handen knijpen met zo’n voorzitter.” Tegelijkertijd heeft Fred zijn winkel, personeel en dagelijkse werkzaamheden. Van Dijke heeft meer ruimte om achter zaken aan te gaan. “Als er iets speelt, zeg ik: Fred, blijf jij lekker in de winkel. Ik ga erheen.”
Daar ziet hij een concrete taak voor zichzelf. In vergaderingen worden volgens hem vaak goede afspraken gemaakt, maar vervolgens kunnen weken voorbijgaan voordat iemand controleert of er ook werkelijk iets mee is gedaan. “Dan komen een maand later de notulen. Nog een week later leest iemand ze en denkt: dat hadden we inderdaad afgesproken. Maar hebben we er ook iets mee gedaan? Nee. Als je tijd hebt en scherp blijft, kun je na een week al vragen: hoe staat het ermee?” Volgens Van Dijke is die voortdurende aandacht voor een ondernemersvereniging minstens zo belangrijk als grote woorden of stevige standpunten.
Parkeren, terrassen en de Simpelhuisstraat
Aan onderwerpen geen gebrek. Van Dijke noemt onder meer het parkeerbeleid, het terrassenbeleid, de Vlasmarkt, evenementen, de schaatsbaan en de geplande maatschappelijke voorziening in de Simpelhuisstraat. Hij wil daarbij niet automatisch tegenover het gemeentebestuur gaan staan. Integendeel: hij zoekt een open en duurzame relatie tussen ondernemers, ambtenaren en bestuurders. “Elkaar niet verrassen. Elkaar weten te vinden als er iets speelt. En ervan uit kunnen gaan dat er ook werkelijk iets gebeurt wanneer je iemand belt.” Veel conflicten ontstaan volgens hem niet doordat partijen fundamenteel tegenover elkaar staan, maar doordat er vooraf te weinig is gesproken.
Eerst praten, dan pas de krant bellen
Van Dijke heeft weinig met conflicten die meteen via krantenkoppen of sociale media worden uitgevochten. “Als er wat is, moet je met elkaar praten en samen nadenken over een oplossing voordat er een paginagroot vechtverhaal in de krant staat. Daar wordt niemand wijzer van.” Die benadering gebruikte hij ook in zijn landelijke loopbaan. Zijn uitgangspunt was steeds dat een onderneming niet alleen bestaat om geld te verdienen, maar ook een maatschappelijke functie heeft.
Bij VolkerWessels hield hij de medewerkers voor dat een bedrijf een goede boterham mag verdienen, maar alleen met activiteiten waarvan de samenleving beter wordt. “Een bedrijf is ten nutte van de samenleving. Het gaat uiteindelijk altijd om mensen.”
Hij vertelt over een werkbezoek dat hij als Kamerlid aan de Nederlandse Spoorwegen bracht. Van conducteur tot directeur kreeg hij op de vraag waartoe de NS op aarde was hetzelfde antwoord: om treinen te laten rijden. “Maar daar is de NS natuurlijk niet voor. De NS is er om mensen te brengen van waar ze zijn naar waar ze naartoe willen. Dat is een heel andere oriëntatie. Dan lopen die mensen op het perron niet in de weg; dan zijn het de mensen voor wie je het doet.”
Diezelfde vraag kun je volgens hem stellen aan een winkel, een horecazaak, een ondernemersvereniging en een gemeente: voor wie doe je het eigenlijk?
Een stad voor iedereen
Bij de discussie over maatschappelijke opvang kiest Van Dijke eveneens voor verbinding. Ondernemers mogen zorgen uitspreken, maar angst voor mogelijke overlast moet volgens hem niet automatisch tot verzet leiden. “Laten we praten over problemen die zich werkelijk voordoen, niet alleen over problemen waarvoor we bang zijn.”
De VOM gaat niet over de vraag waar een maatschappelijke voorziening wordt gevestigd. Maar de vereniging moet volgens hem wel weten wie zij kan bellen wanneer er iets misgaat. Er moet iemand zijn die verantwoordelijkheid kan nemen en kan helpen bij het vinden van een oplossing.
Tegelijkertijd vindt Van Dijke dat Middelburg ruimte moet bieden aan mensen die het moeilijk hebben. “Wees blij dat Middelburg een stad is waar voor iedereen plek is. Ook als iemand een lastig verleden heeft.” Dat sociale uitgangspunt loopt als een rode draad door zijn verhaal. Ondernemers, bewoners, bezoekers en mensen die ondersteuning nodig hebben, maken allemaal deel uit van dezelfde stad. Dat kan schuren, maar juist daarom moeten mensen elkaar kunnen vinden.
Middelburg koesteren
Van Dijke is positief over Middelburg in 2026. De stad is volgens hem niet alleen aantrekkelijk door haar monumenten, maar ook door de sfeer, de winkels, de horeca en het grote aantal activiteiten. “Middelburg is echt een zeer aantrekkelijke stad. Dat hoor ik ook van mensen van buiten. De stad ziet er fatsoenlijk uit en er is altijd wat te doen. Dat moeten we alsjeblieft koesteren.”
Dat betekent ook dat er oog moet zijn voor de balans tussen verschillende functies. Een winkelstraat moet niet uitsluitend uit horeca bestaan. Een binnenstad moet niet alleen worden ingericht voor toeristen en rolkoffers. Terrassen mogen levendig zijn, maar moeten ook netjes blijven. Ondernemers en bewoners moeten rekening met elkaar houden. “De stad blijft alleen leuk als ondernemers en binnenstadsbewoners het goed met elkaar kunnen vinden. Als er kribbig wordt gereageerd, denk ik: doe normaal tegen elkaar. Praat erover. En kom je er niet uit, zoek dan iemand die kan helpen.”
Van Dijke begrijpt daarom dat de gemeente beleid maakt voor terrassen, hotels, evenementen en leefbaarheid. De VOM hoeft daar niet automatisch tegen te zijn. Zij moet wel zorgen dat ondernemers tijdig worden gehoord en dat besluiten zijn gebaseerd op feiten. “De politiek moet alle belangen tegen elkaar afwegen. Dan is het belangrijk dat politici over de juiste feiten beschikken. De VOM is bij uitstek een club die nuchtere, zakelijke informatie op tafel kan leggen.”
Bakje koffie
De komende tijd wil Van Dijke vooral veel ondernemers persoonlijk leren kennen. Niet alleen de bekende gezichten uit de Lange Delft of rond de Markt, maar ook ondernemers in straten en winkels waar hij nog nooit binnenstapte. Wie geen lid is van de VOM, kan hem eveneens op bezoek krijgen. Niet meteen met een lidmaatschapsformulier in de hand, benadrukt hij, maar om kennis te maken en te luisteren. Daarna kan altijd nog de vraag volgen of aansluiten misschien een goed idee is.
Veel ondernemers blijken daar volgens hem simpelweg nooit over te hebben nagedacht.
Zijn landelijke netwerk was jarenlang zijn kracht. Hij kende veel mensen en, wanneer hij iemand niet kende, kende hij meestal wel iemand die de juiste persoon kon introduceren. Nu wil hij zo’n netwerk ook lokaal opbouwen. “Als je geen verbinding legt, ontstaan er spanning en ruzie. Leg je die verbinding wel, dan ontstaat er een gesprek en vaak ook een oplossing.” De belangrijkste oproep aan de Middelburgse ondernemers is daarom eenvoudig: “Leen, kom een bakje koffie doen. Dan leren we elkaar kennen.”
Het klinkt best bescheiden uit de mond van iemand met zo veel politieke en bestuurlijke ervaring. Maar misschien is het precies wat de VOM en de stad nodig hebben: iemand die weet hoe de grote systemen werken, maar die begint met luisteren aan een tafeltje in een Middelburgse winkel of horecazaak.
Geen zoekresultaten voor "{term}"
