Expeditie Popkensburg: de geschiedenis van een kasteel bij Sint Laurens blootgelegd
Het weekend was een tikje over de top, als het gaat om de hoeveelheid evenementen binnen de Gemeente Middelburg. Het mooie van zulke dagen is dat er voor ieder wat wils te doen is, maar voor ons als ’team’ WZDS is het dan kiezen geblazen.
Expeditie Popkensburg
Op zaterdag 20 juni wilden we in ieder geval óók even naar Sint Laurens, waar in de Kasteelstraat twee dagen lang ‘Expeditie Popkensburg‘ werd georganiseerd: een evenement in het kader van de Nationale Archeologiedagen 2026, vernoemd naar het kasteel dat daar ooit stond.
Voor de expeditie werd samengewerkt tussen Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed, de Walcherse Archeologische Dienst, Erfgoed Zeeland, het Zeeuws Archeologisch Depot, het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen, AWN Zeeland en Unesco Geopark Schelde Delta.
We wilden er vooral heen omdat we nog vrijwel niets wisten over het voormalige kasteel Popkensburg, dat op een plek bij het dorp ligt waar in de toekomst een nieuwe woonwijk zal komen.
Oude koeien uit de grond halen
We hadden helaas niet de tijd om het hele verhaal van de specialisten ter plekke te volgen, maar vonden het bezoek zeker de moeite waard. Kort voor ons vertrek werden we nog gewezen op opgravingen aan de rand van het terrein, waar de karkassen van vijf runderen bloot zijn gelegd. Welk verhaal zou dáár bij horen? Iets met oude koeien uit de grond halen?
Het verhaal over Popkensburg, verteld door KZGW
Het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen heeft op de website een uitgebreid verhaal over het kasteel. Zie de link in de comments. Een samenvatting lees je hieronder. De drie prenten en de zeer oude foto komen ook uit de collectie van het KZGW, op de website van het Zeeuws Archief. ‘Zelandia Illustrata‘, heet die collectie. Als je het verhaal over Popkensburg helemaal leest ontdek je ook meteen hoe het KZGW die collectie ooit bemachtigde!
Samenvatting
Ooit stond bij Sint Laurens een imposant kasteel: Popkensburg. Sterker nog: het dorp werd in de middeleeuwen vaak zelf Popkensburg genoemd. Het kasteel lag ten westen van het dorp en was eeuwenlang nauw verbonden met de geschiedenis van Sint Laurens. In 1863 werd het afgebroken, tot groot verdriet en verontwaardiging van veel Zeeuwen.
Over het allervroegste begin is nog niet alles bekend. Mogelijk werd het slot gesticht door Jan van Popkensborch. Zeker is dat Popkensburg in de veertiende eeuw in handen was van de heren van Borssele. Claes van Borssele liet het kasteel in 1353 verbouwen. Later kwam het via allerlei adellijke families terecht bij onder anderen Maximiliaan van Bourgondië en de families Van Serooskerke, Boudaen Courten en Van Citters. Tijdens het beleg van Middelburg, tussen 1572 en 1574, bleef het kasteel gespaard omdat het Spaansgezinde eigenaren had en een Spaanse bezetting kende.
Het moet een indrukwekkend geheel zijn geweest. Popkensburg had grachten, bruggen, een voorburcht, torens, stallen, een koetshuis en een park met tuinen, boomgaarden, bossen, vijvers, herten, reeën, duiven, leibomen en zelfs een groot kanaal met de naam Hellegat.
van Citters
Een belangrijke bewoner was Jacob Verheye van Citters, een verzamelaar en amateur-historicus met een grote liefde voor Zeeland. Hij verzamelde kaarten, prenten, tekeningen en archiefstukken. Zijn beroemde collectie kreeg de naam Zelandia Illustrata. Die verzameling werd later, in 1863, gekocht door het Zeeuws Genootschap en is nu van grote betekenis voor de Zeeuwse geschiedschrijving.
Binnen was Popkensburg ook bepaald geen eenvoudig huisje. Er waren vertrekken met goudleerbehang, marmeren tegels, schouwen, familieportretten, glas-in-loodramen en allerlei kostbare voorwerpen. Een huurder hing ooit 52 familieportretten in de salon, deels ook om de wandtapijten te verbergen die hij blijkbaar niet zo mooi vond. Smaken verschillen, ook in de negentiende eeuw.
1863
Het einde kwam in 1863. Na het overlijden van Laurens de Witte van Citters werd Popkensburg geveild. De nieuwe eigenaar, Agelink van Rentergem uit Middelburg, liet het kasteel slopen. Pogingen om het gebouw te redden mochten niet baten. Ook het park verdween grotendeels; bomen en struiken maakten plaats voor landbouwgrond. Daarna ging het verhaal rond dat er een vloek rustte op degenen die bij de sloop betrokken waren. Volgens Frederik Nagtglas trof verschillende betrokkenen later inderdaad een ongelukkig lot.
Van het kasteel zelf is bijna niets meer over. Alleen boerderij ’t Hof Popkensburg herinnert nog aan de plek, en aan de westkant van Sint Laurens zijn nog sporen van de oude gracht te zien. Maar via kaarten, tekeningen, foto’s, voorwerpen en de Zelandia Illustrata leeft Popkensburg toch voort: als een verdwenen stukje Walchers kasteelleven, met genoeg drama, schoonheid en bijgeloof voor een hele historische roman.
Historische Beelden: collectie KZGW, beeldbank Zeeuws Archief
Geen zoekresultaten voor "{term}"
