Wie was Lodewijk P? Over de geschiedenis van Varkensmarkt 9 in Middelburg
Een vraag aan de wat oudere Middelburgers onder ons: herinnert iemand van jullie zich wellicht ene Lodewijk P.? Hij was het die ooit een muurschildering ondertekende in het pand aan Varkensmarkt 7-9. De huidige eigenaars van het pand, Anja en Juul, vermoeden dat hij de tekening in de jaren 50 of 60 maakte. Tips of aanwijzingen zijn van harte welkom!
Hoemakerie Middelburg
Anja attendeerde ons op deze vraag via de account De Hoemakerie Middelburg. Dat is geen nieuwe winkel in hoeden, maar een verwijzing naar de oude naam en bestemming van het pand.
Eerder deze week maakten we kennis met het stel, dat recent in dit pand is gaan wonen, en het de komende jaren volledig zal gaan verbouwen en renoveren. Het was tot voor kort zo’n pand waar we eigenlijk nooit op letten, omdat je er niet naar binnen kon kijken, maar door deze oproep werden we op scherp gezet.
Nan King en de familie Yau
Varkensmarkt 9 was sinds de jaren 80 het woonhuis van de familie Yau, de oud-eigenaars van het voormalige, naburige restaurant Nan King. In 2019 hadden we een paar items over de sluiting en de verkoop van het restaurant.
Varta en de Ruijter
Voordat de familie Yau er woonde had het pand echter lang een winkelfunctie. In de jaren 60 en 70 zat er een filiaal van Varta in Venlo. Een accuwinkel, zou je kunnen zeggen. Officieel droeg het de naam Accumulatorenfabriek. Jaja, Middelburg had het allemaal.
Was die Lodewijk dan misschien een medewerker van Varta? Dat zou kunnen, maar in de jaren 50 zat er ook nog kort een showroom van Roda Mas, een winkel in naaimachines etc, én de studio van de Ruijter, een etaleur en reclamebureau. Het is niet onwaarschijnlijk dat we de tekening in dié hoe moeten zoeken, toch?
Het zou mooi zijn als er meer informatie opduikt. Anja en Juul houden zich aanbevolen. Ze onderzochten trouwens ook al behoorlijk wat. Hoe de familie Yau leefde konden ze natuurlijk nog een beetje zien aan de indeling van het huis, zoals die tot voor kort was, maar met hulp van het Zeeuws Archief gingen ze ook terug tot het ontstaan van het pand, en die naam de Hoemakerie.
Hieronder hebben we de voorlopige tijdlijn ook alvast gezet. Verre van compleet, maar wel een aanzet Altijd leuk, toch?
Bronnen
Historische beelden Varkensmarkt en de Hoemakerie: beeldbanken ZB Bibliotheek van Zeeland, het Zeeuws Archief en Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Varkensmarkt 7-9 in Middelburg: voorlopige tijdlijn
1592-1606: oude kern, rond de Beestenmarkt/Varkensmarkt
Uit een recent boek over Isaac Beeckman, blijkt dat het hier om een heel oud stukje stad gaat. In 1592 bezat koopman Lieven van Winckel meerdere percelen in de Gravenstraat en omgeving. Hij verkocht begin 1593 twee pas gebouwde huizen, waaronder het huis dat later bekend werd als De Hoemakerye. Dat huis wordt in het boek gekoppeld aan het huidige Varkensmarkt 9.
Rond 1601 en 1606 werd De Hoemakerye bewoond door de Engelse hoedenmaker Pieter Tellior, in 1606 geschreven als Pieter Tailor. Het naastgelegen huis Den Houttuyn wordt gekoppeld aan het huidige Gravenstraat 77. Mooi detail: de Varkensmarkt heette toen kennelijk ook nog, of werd in elk geval historisch aangeduid als, Beestenmarkt. Dat past natuurlijk prachtig bij die hele hoek.
1895: schoenmaker Kokké
In 1895 vinden we P.J. Kokké aan de Varkensmarkt, met als adres Varkensmarkt I 183. Hij beveelt zich ‘minzaam’ aan voor het maken en repareren van allerlei schoenwerk. Dat oude adres wijkt nog af van de latere nummering, maar het hoort duidelijk in dezelfde straatgeschiedenis thuis.
1940: Fongers tijdelijk op Varkensmarkt 7
In 1940 zit Filiaal Fongers tijdelijk aan Varkensmarkt 7, telefoon 213. Het gaat om nieuwe Fongersrijwielen uit voorraad, reparatie van rijwielen van elk fabrikaat en zelfs gratis halen en bezorgen aan huis. Fongers zat hier tijdelijk omdat de eigen winkel in de Lange Delft was verwoest. Zie het verhaal van Irene Keim.
1940: A. de Smidt aan Varkensmarkt 9
Ook in 1940 duikt A. de Smidt op aan Varkensmarkt 9. In een advertentie wordt een nieuwe trapnaaimachine aangeboden, “wegens teleurstelling”, plus een eiken salonmeubel. Dezelfde naam komt later terug bij de Middelburgse rijwielhandelaren.
1943: rijwielhandel De Smidt blijft open
In 1943 staat A. de Smidt, Varkensmarkt 9 in een overzicht van Middelburgse rijwielhandelaren. Veel zaken nemen vakantie, maar De Smidt wordt genoemd bij de zaken die gedurende die periode geopend blijven. Varkensmarkt 9 lijkt dan dus in gebruik als rijwielzaak of in elk geval als rijwielhandel-adres.
1953: etaleur Th. A. de Ruijter op Varkensmarkt 7
Bij het Koopfeest in Middelburg, van 29 juni tot 1 augustus 1953, wordt Th. A. de Ruijter, etaleur, Varkensmarkt 7 toegevoegd aan de deelnemerslijst. Dat is een leuke overgang: van fietsen en handel naar etalage, reclame en presentatie.
1953: Studio de Ruyter ook op Varkensmarkt 9
In hetzelfde jaar adverteert Allround Reclame Studio de Ruyter met kerstetalages en “Kerst blikvangers”. De studio noemt twee adressen: Nieuwe Haven 19 en Varkensmarkt 9. Dat wijst erop dat De Ruyter/de Ruijter rond 1953 zowel op nummer 7 als 9 actief of gevestigd was, mogelijk met werkplaats, opslag, showroom of nevenruimte. De koppeling tussen etaleur en reclamestudio ligt voor de hand.
1958: Roda Mas op Varkensmarkt 7
In 1958 opent showroom “Roda Mas” aan Varkensmarkt 7, telefoon 3804. De zaak vertegenwoordigt Italiaanse Borletti-naaimachines en Orion’s elektrische breimachines. Ook hier dus weer huishoudelijke techniek, demonstraties aan huis en betalingsservice. In zekere zin sluit dat mooi aan op de trapnaaimachine-advertentie van De Smidt uit 1940, al is dat mogelijk toeval.
1964: Accumulatorenfabriek VARTA
In 1964 verschijnt een personeelsadvertentie voor een handige magazijnbediende van 16-17 jaar bij Accumulatorenfabriek “VARTA”, Varkensmarkt 7-9, Middelburg. Daarmee zijn de nummers 7 en 9 kennelijk samengevoegd of in elk geval samen in gebruik.
Er is ook een latere vacature voor een assistent-filiaalhouder, leeftijd 20-25 jaar, bij NV Accumulatorenfabriek Varta, Varkensmarkt 9, Middelburg, telefoon 4250. Die advertentie lijkt uit 1971 te komen. Varta zat dus niet heel even op die plek, maar vermoedelijk een reeks jaren.
1992: bodemsanering op Varkensmarkt 7-9
In december 1992 worden op het perceel Varkensmarkt 7-9 bodemsaneringswerkzaamheden aangekondigd. Het verkeer via Varkensmarkt en Gravenstraat richting Zusterstraat wordt tijdelijk onmogelijk; er komt een omleidingsroute via Gortstraat, Plein 1940 en Zusterstraat.
Die bodemsanering is een sterke aanwijzing dat het gebruik door Varta/accumulatoren/batterijen milieutechnische sporen heeft nagelaten. Dat is natuurlijk nog niet hetzelfde als bewijs voor de exacte vervuilingsbron, maar de combinatie van “accumulatorenfabriek” en latere sanering op hetzelfde perceel is wel erg veelzeggend.
Isaac Beeckman in context
Uit het het Beeckman-fragment uit Knowledge and Culture in the Early Dutch Republic: Isaac Beeckman in Context. Nederland, Amsterdam University Press, 2022. Redactie: Klaas van Berkel, Albert Clement, Arjan van Dixhoorn
De Waard maakt de fout dat het kleine Beeckman-huis later zou zijn verdeeld in de aangrenzende huizen De Hoemakerye en Den Houttuyn, tegenwoordig respectievelijk Varkensmarkt 9 en Gravenstraat 77. In 1592 waren beide percelen eigendom van koopman Lieven van Winckel, die de nieuw gebouwde huizen op 4 februari 1593 verkocht aan de huidenvetter Nicolaes de Buck. De namen van deze huizen kregen zij pas later. In 1601 en 1606 werd De Hoemakerye bewoond door de Engelse hoedenmaker Pieter Tellior, in 1606 geschreven als ‘Pieter Tailor’. Het naastgelegen huis Den Houttuyn werd in die jaren bewoond door Benedictus ‘de Timmerman’. Het volgende huis, De Vier Mollen, gebouwd in 1593, was in 1601 eigendom van en werd bewoond door de koopman Jan de Mol.
En:
Enkele jaren later, in augustus 1592, slaagde Van Rhee erin om van koopman Lieven van Winckel, die meerdere percelen in de Gravenstraat bezat, twee pas gebouwde huizen te kopen naast het huis van de familie Beeckman. Het ene heette Brugge, net als het eerdere bezit, en het andere De Groene Ploech. Dat laatste huis vormt tot op de dag van vandaag de nieuwe hoek van de Beestenmarkt, of Varkensmarkt. Van Rhee verhuisde vermoedelijk ergens in 1592 of begin 1593 naar zijn nieuwe woning. Daardoor kwam Van Rhee’s huis De Twee Haentgens beschikbaar voor de familie Beeckman, die zich daar vermoedelijk vestigde na de geboorte van Daniël Beeckman in april 1593. In dat huis zou Isaac Beeckman opgroeien. Het kleine huis aan de Beestenmarkt werd waarschijnlijk verkocht aan een oude lakenkoopman, Lucas geheten, die het pand in 1601 bezat.
Geen zoekresultaten voor "{term}"
