We stipten het zondag al even aan bij een kort filmpje van die oude tjalk bij de Loskade: Middelburg wordt de nieuwe thuishaven van De Vrijbuiter. “Alles is hier goed aan”, jubelden we.
Zulke dingen roepen we wel vaker, als we ergens enthousiast over zijn, maar waarom zien we juist dit schip nu als een aanwinst voor de stad? De Vrijbuiter is lastig in één hokje te stoppen. Het schip, met 1901 als bouwjaar, is tegelijk charterschip, varend podium, klaslokaal, atelier en vrachtschip. Je kunt er een middag, dag, weekend of week mee zeilen, individueel opstappen voor mooie tochten of mee op meerdaagse reizen.
Voor scholen zijn er educatieve programma’s over onder meer duurzaamheid, energie, voedsel, vervoer en plastic in zee; jonge makers werken er tijdens de Varende Broedplaats aan kunst, muziek, theater en film. Onder de noemer Muziek in de Zeilen varen bands en artiesten mee en zijn er concerten op het dek, in havens en onderweg. Tegelijk wordt de Vrijbuiter nog gewoon gebruikt waarvoor tjalken ooit zijn gebouwd: vracht vervoeren. Tot zo’n dertig ton aan bijvoorbeeld graan, bier en andere producten kan onder zeil worden vervoerd, soms met betalende opstappers die meehelpen met varen, laden en lossen. Sinds 2023 heeft het schip bovendien elektrische aandrijving, gevoed met onder meer zonne- en windenergie.
Zondag lag het schip nog maar net aan de Loskade (de vaste plek is straks tegen dat andere mooie schip van Wiebe en Suzan, dat direct naast Roeivereniging de Honte ligt aangemeerd). Eigenaar en kapitein Wiebe Radstake was met zijn (scheeps-) maat Yip Elfferich net terug van Film by The Sea. De zeilen van het schip fungeerden daar een paar voorstellingen als filmdoek. Het schip was ook tien dagen het tijdelijk thuis van de jongerenjury van het festival. Aan boord hebben gasten de beschikking over maar liefst achttien bedden!
Eenmaal in de kajuit ging het gesprek zonder enige moeite van start. Het ging over onderwerpen als Zierikzee, muziek, kunst, zeilen, Colombia, Parijs, Berlijn en vooral: alles wat er in en vanuit Middelburg zou kunnen gaan gebeuren vanaf nu.
Wiebe is geboren in Rotterdam en opgegroeid in Zierikzee. Hij studeerde vier jaar aan de kunstacademie in Rotterdam en volgde daarna twee jaar de Enkhuizer Zeevaartschool. Twee werelden die op de Vrijbuiter prachtig zijn samengevloeid. “Nu komt alles samen”, zegt hij. “Het zeilen, de kunst, theater en muziek.” Dat was aanvankelijk helemaal niet het plan. Wiebe en zijn partner Suzan begonnen de Vrijbuiter als charterbedrijf, met middagtochten, dagtochten, weekenden en langere zeilreizen. Alleen: ze begonnen in coronatijd. Bands konden nergens meer spelen. Dus nodigde Wiebe ze uit aan boord. “Kom maar, dan gaan we een rondje varen en kunnen jullie hier spelen.” “Dat”, zegt hij lachend, “is finaal uit de klauwen gelopen”.
Tegenwoordig vaart de Vrijbuiter vooral met muzikanten, theatermakers en kunstenaars. Van festival naar festival, van noord naar zuid. Wiebe schat dat er zo’n tachtig procent van de tijd kunstenaars aan boord zijn. Soms voor een optreden, soms om onderweg te schrijven, muziek te maken of nieuw werk te ontwikkelen.
Zierikzee stond nog wel op de naamborden als thuishaven, maar in de praktijk lag de Vrijbuiter daar nog maar vijf of zes weken per jaar. De rest van het jaar was het schip onderweg. Daar kwam bij dat de haventarieven voor de beroepsvaart in Zierikzee fors omhooggingen. Volgens Wiebe veranderde ook de regeling voor zijn ligplaats. Waar hij eerder een deel van het jaar betaalde, zou hij nu voor het hele jaar moeten afrekenen. “Als je daar een dag of nacht wilt liggen, betaal je nu ineens iets van 160 euro. Toen dachten wij: dit houdt een beetje op.” Het afscheid doet hem wel wat. Hij groeide op in Zierikzee en begon er samen met Suzan zijn bedrijf. De Vrijbuiter werkte er bovendien samen met poppodium Brogum. Het vertrek maakte ook bij anderen veel los.
Maar kniezen heeft geen zin. Waar de ene samenwerking stopt, begint in Middelburg waarschijnlijk al een nieuwe. Wiebe is in gesprek met Poppodium De Spot. Veel wil hij daar nog niet over verklappen, maar vanaf januari of februari moet de gezamenlijke programmering zichtbaar worden. Het idee is onder meer om kleinere bands, die De Spot zelf nog niet vol krijgen, aan boord van de Vrijbuiter te laten spelen.
Misschien gaat het schip wel met publiek het Kanaal door Walcheren op. De muziek blijft akoestisch of semi-akoestisch. Geen varende discotheek dus. Al grijnst Wiebe erbij dat je natuurlijk ook “de randjes een beetje moet opzoeken. We zijn De Vrijbuiter! What’s in a name?”
Middelburg wordt ook praktisch gezien steeds belangrijker. Wiebe en zijn gezin wonen op die klipper naast de roeivereniging. De Vrijbuiter mocht daar in de winter al naast liggen; inmiddels is geregeld dat dat acht maanden per jaar kan. De overige maanden is het schip doorgaans onderweg. Zo zijn er onder meer plannen om nog naar Berlijn en Parijs te varen. Naar Parijs is het elf à twaalf dagen varen, naar Berlijn ongeveer drie weken. “Ik vertelde een groep muzikanten dat me dat leuk leek. Toen zeiden ze meteen: kunnen wij dan niet mee naar Parijs?” Dat is precies de richting waarin Wiebe verder wil. De Vrijbuiter moet niet alleen een schip met optredens zijn, maar ook een varende broedplaats. Een plek waar muzikanten, kunstenaars, vrijdenkers en avonturiers elkaar ontmoeten en onderweg nieuwe dingen maken. “We zijn op zoek naar meer samenwerking in muziek en kunst. Dat willen we nu in Middelburg gaan doen.”
Muzikanten weten de Vrijbuiter goed te vinden. Broeder Dieleman is volgens Wiebe de artiest die het vaakst aan boord was. Dat begon tijdens een festival, waarna hij twee keer tien dagen op het schip verbleef. Daarna belde hij soms gewoon op met de vraag of er nog een stuk moest worden overgezeild. “Hij is wel drie keer mee geweest van Vlieland naar Vlissingen om te schrijven, liedjes te maken en gedichten te schrijven.”
Aan boord kunnen achttien mensen mee op langere reizen. Bij een regulier optreden is plaats voor ongeveer 35 bezoekers. Daarnaast organiseert de Vrijbuiter havenconcerten: de band staat op het dek en speelt richting kade, waar een paar honderd mensen kunnen luisteren. Ook dat wil Wiebe in Middelburg en Veere gaan doen.
De Vrijbuiter is ook gewoon een bedrijf, niet alleen een romantisch hobbyproject. Suzan doet veel van het werk achter de schermen. Terwijl Wiebe vaart, beantwoordt zij volgens hem zo’n tachtig procent van de e-mails en verzorgt ze onder meer de facturen. Het gezin heeft twee jonge kinderen, van drie en zes, die in Middelburg op school zitten.
Wiebe zelf blijft daarnaast varen op grotere schepen. Na zijn opleiding aan de Enkhuizer Zeevaartschool mag hij ook als kapitein op grote zeilschepen varen. Deze winter vertrekt hij als kapitein op een tallship richting Colombia. Zijn scheepsmaat Yip volgde afgelopen winter het eerste deel van dezelfde opleiding. Ook hij wil uiteindelijk als kapitein op grote zeilschepen varen, liefst in de sail training met jongeren. “Het culturele trekt me ook”, zegt hij over de Vrijbuiter. “Het is gewoon een hele leuke sfeer. Dat maakt de boot.”
Alsof er nog niet genoeg lijnen door elkaar lopen, komt er tijdens het gesprek nog een plan voorbij. Samen met Het Koffiepand wil Wiebe koffie uit Colombia per zeilschip naar Nederland halen. Die moet straks onder meer bij Het Koffiepand en aan boord verkrijgbaar zijn.
Zijn het alleen maar avonturen, die op en rondom de Vrijbuiter worden beleefd? Toch niet. Wiebe relativeert dat beeld ook. Op mooie dagen ziet zo’n leven er op sociale media fantastisch uit, zegt hij, maar ondertussen zitten hij en Suzan ook hele dagen achter een laptop dingen te regelen. Het schip moet uit het water, de romp moet worden gemeten en ook het elektrische vaarsysteem moet langs de keuring. “Het houdt nooit op.”
Toch overheerst het enthousiasme. Als er straks muziektochten zijn, wil Wiebe bezoekers laten opstappen aan de Loskade, vlak bij het station. Dit najaar komt er waarschijnlijk nog een band aan boord. Vanaf het voorjaar van 2027 moet er meer gaan gebeuren. Voor Wiebe is de komst naar Middelburg vooral het begin van iets nieuws, en hij staat altijd open voor leuke ideeën of voorstellen.
We verheugen ons, op al die samenwerkingen. Welkom in Middelburg, Vrijbuiter en crew!
De muzikale geschiedenis van de Vrijbuiter begon al meteen in 2021, met een negendaagse tour van De Kift. Daarna volgden steeds meer varende tournees en havenconcerten. In 2022 trok Legiana Collective mee door Nederland, met onder meer optredens in Alkmaar en bij Vessel 11 in Rotterdam, terwijl ook Zurock en Handkerchief aan boord op tournee gingen. In 2024 werd de Vrijbuiter opnieuw een rondreizend podium, met onder meer het Italiaanse AcquAria, dat vanuit Amsterdam meevoer, en Skelectief, dat tijdens een varende residentie van Goes naar Harlingen onderweg optrad.
Ook artiesten als Broeder Dieleman, André Manuel, Lucky Fonz III, Transit Turtles, Tutti Saxi en Tegenwind speelden in de afgelopen jaren aan boord. Een overzicht van een aantal van die projecten is terug te vinden op de pagina Muziek in de Zeilen van de Vrijbuiter zelf.
Zie in ZB Krantenbank Zeeland ook de artikelen over de Vrijbuiter die afgelopen jaren verschenen in de PZC