Ringrijden. Sieraden met bloedkoraal. De vorm van de Zeeuwse knop of knoop. Etty Hillesum. Als je in een quiz plaatjes van deze dingen zou laten zien, en je zou de kandidaten vervolgens vragen welke streek of plaats bij die plaatjes hoort, dan zou de kans groot zijn dat ‘Zeeland’ of ‘Middelburg’ als antwoord wordt gegeven.
Maar wat nu als iemand ‘Sardinië’ zou zeggen? Dan zou je dat als quizmaster ook goed kunnen rekenen hoor. In bepaalde delen van dit Italiaanse eiland is men namelijk zeer bekend met de genoemde zaken.
In een gesprek voor de serie ‘Zij zijn De Stad’ wees de op het eiland geboren Silvana Sterman-Piras (van Silvy’s) ons al op het feit dat er diverse overeenkomsten zijn tussen Sardinië en Zeeland. We wisten niet wat we hoorden. Silvana doelde onder meer op de zogenoemde Corsa alla Stella, een eeuwenoud steekspel dat jaarlijks in het plaatsje Oristano wordt gehouden, als onderdeel van het Carnavalsfeest Sa Sartiglia. Dat evenement lijkt inderdaad op ringrijden, al draait het daar om een ster, in plaats van om een ring.

Silvana Sterman-Piras
Diezelfde Silvana attendeerde ons afgelopen week op het feit dat donderdag, tijdens de 1e Folkloristische Dag in Middelburg, Cristina Ricci op het Abdijplein zou zijn. Zij is sinds 2020 honorair consul voor Nederland op Sardinië, vanuit het Nederlands consulaat in de stad Olbia. In die rol behartigt ze belangen van Nederland op het eiland, helpt ze Nederlanders als die dat nodig hebben, en ondersteunt ze ondernemers bij het leggen van contacten met Italiaanse collega’s.
Cristina ontdekte de overeenkomsten tussen Sardinië en Zeeland op zeker moment ook. Ze kent veel Sardijnse bestuurders, met wie ze over al die dwarsverbanden sprak. Ze zou het geweldig vinden als er stedenband zou komen tussen Middelburg en Oristano, de oude stad waar de Sa Sartiglia dus jaarlijks wordt gehouden. Ook daarom was ze in Middelburg. Ze wilden graag kennismaken met vertegenwoordigers van de Zeeuwse Ringrijders Vereniging en Provincie Zeeland. Ze was van harte welkom. Verenigingssecretaris Diederik van der Maas vroeg haar zelfs meteen een van de prijzen uit te reiken, donderdag op het Abdijplein.
Maar Etty Hillesum dan? Dat is toch geen Italiaanse of Sardijnse geschiedenis? Nee, dat niet, maar haar geschiedenis, en die van Anne Frank, krijgt al jaren relatief veel aandacht in Italië. Zie, bijvoorbeeld, de blogs van Gerrit van Oord, of dit artikel van zijn hand, uit 1988.
Bij Cristina en in Olbia leeft de geschiedenis van Hillesum ook. Zo waren er diverse evenementen en theatervoorstellingen over Etty in Olbia, maar ook een grote expositie, in 2018. Zie het toegevoegde affiche. In april was Cristina ook al in het Regionaal Archief in Tilburg, voor het dagboek van Helga Deen. Toen ze vernam dat het Etty Hillesum Huis in Middelburg staat werd ze helemaal enthousiast. Wij legden haar donderdag uit dat de tweede folkloristische dag volgende maand wordt gehouden op het Molenwater, voor het huis waar Etty is geboren. Cristina kijkt of ze een paar sleutelfiguren op Sardinië in Middelburg kan krijgen, op die dag. Dan wordt alles wat Middelburg met Sardinië verbindt prachtig gecombineerd!
Wij spraken donderdag natuurlijk graag even met deze dam af. Het was een aangename kennismaking. We wandelden samen van haar verblijf boven Café Le Penseur naar de Abdij, en kletsten non-stop over onze wederzijdse geschiedenissen, gebruiken en meer van dat. Bij de Zilveren Knop in de Nieuwe Burg hielden we even halt, om Cristina oude Zeeuwse sieraden te laten zien. Ze was verrukt. Een en al herkenning, zeg maar. Bij het zien van al die Walchenaren in dracht was ze helemaal niet meer te houden. Zo’n stedenband (of misschien iets in de geest van zusterstreken) zou het best goed doen, denken we. De Zeeuwse Ringrijders kunnen het wel waarderen in ieder geval. Die indruk kregen we in ieder geval wel.
We vinden de overeenkomsten tussen Zeeland en Sardinië intrigerend, maar de eerlijkheid gebiedt ons wel te zeggen dat die niet uniek zijn. Ringrijden gaat heel ver terug, al lijkt het nog wel onduidelijk te zijn tot welk jaar precies. Feit is dat varianten op het ringrijden ook elders in ere worden gehouden: van de Corrida de sortija in Zuid-Amerika en het ringsteken in Denemarken tot Ringreiten in Duitsland. Maar de sport gaat inderdaad ver terug. Kijk naar de plaatjes bij dit artikel over het Middeleeuwse Quintaine of bij ‘Running at the Ring‘ en je herkent de ringrijders meteen.
Hetzelfde geldt voor de geschiedenis van de Zeeuwse Knop of Knoop. Het ontwerp gaat zeer ver terug. Lees de blogreeks over de geschiedenis ervan maar eens, bij de ZB. Het artikel in de Encyclopedie van Zeeland is wat, uhm, beknopter. Waar de makers van traditionele Zeeuwse sieraden het bloedkoraal vandaan haalden weten we niet, maar feit is wel dat het vooral wordt aangetroffen in de Middellandse Zee, bij Sicilië en Sardinië. Logisch dat er ter plekke ook de mooiste sieraden van worden gemaakt.