Over het hexagram op de schoorsteen van Bogardstraat 1 in Middelburg
Jawel, we gaan het er nu eindelijk eens over hebben: die zespuntige ster op de schoorsteen van het pand aan Bogardstraat 1 in Middeburg. Dat is het woonhuis op de hoek met de Blindenhoek. Veel mensen beginnen tijdens stadswandelingen over het hexagram dat in de stenen van de schoorsteen is ingemetseld.
Vragen en een antwoord
We kregen er zelf ook al vaak vragen over: Heeft die iets met de Tweede Wereldoorlog te maken? Woonde daar ooit een Joodse familie? Is het een verwijzing naar Israël? Zelfs Ajax komt zo nu en dan voorbij. Tijdens een open dag van het Zeeuws Archief vroegen we ooit al eens hoe dat zit aan een van de medewerkers, vermoedelijk Toon Franken. Die meldde toen al dat het niets met de Tweede Wereldoorlog van doen had, of met een Joodse familie, maar dat een eerdere bewoner het teken er ooit in metselde, zonder verdere bijbedoelingen. Met dat antwoord namen we toen genoegen.
Oalemaele van ier
Maar de vraag blijft terugkomen. Vorige week kregen we bijvoorbeeld een mail van Riet Luteijn, die recent de Facebookpagina Oalemaele van ier is gestart, over details van panden in Zeeland. Ook zij had van iemand gehoord dat er verband zou zijn met een Joodse familie die daar ooit in de buurt woonde.
Dat is dus niet zo.
Mark en Talitha
We deden deze keer wat meer navraag. We belden aan bij het huis, waar sinds tien jaar Talitha en Mark wonen. Talitha deed open en wist meteen waar we het over hadden. Ze bevestigde het verhaal van Toon, en noemde ook de naam van de maker, die we persoonlijk bleken te kennen. Mooi! We zochten dus ook contact met hem.
De maker
Zondag spraken we hem. Hij zei dat hij liever anoniem blijft. Dat respecteren we uiteraard. Maar hij bevestigde dat hij de ster begin jaren zeventig zelf in de schoorsteen metselde. Zonder verborgen boodschap, zonder religieuze of politieke betekenis. Hij vond de vorm gewoon mooi. Zo eenvoudig kan het dus ook zijn.
De geschiedenis van het Hexagram
Het past wel een beetje bij de geschiedenis van het hexagram: twee gelijkzijdige driehoeken die over elkaar heen zijn gelegd. Dat geometrische figuur is veel ouder dan de staat Israël en ook veel ouder dan het gebruik ervan als typisch Joods symbool. Hexagrammen komen al eeuwenlang in uiteenlopende culturen voor, bijvoorbeeld in Azië, maar ook in islamitische en christelijke kunst en architectuur. Ze werden gebruikt als ornament, als geometrisch motief en soms ook als magisch of beschermend teken. Je vindt ze bijvoorbeeld ook op middeleeuwse Europese kerken. De vorm was dus lange tijd beslist niet voorbehouden aan één geloof of bevolkingsgroep.
Davidster
De Davidster, of Magen David (‘Schild van David’) is feitelijk dezelfde geometrische vorm, maar dan mét een specifieke Joodse betekenis. Die verbinding werd pas in de middeleeuwen steeds sterker. Een belangrijk moment was het gebruik van de zespuntige ster door de Joodse gemeenschap van Praag in de veertiende eeuw. Vanuit Midden-Europa groeide het teken vervolgens uit tot een algemeen herkenbaar symbool van het jodendom. Veel later werd het overgenomen door de zionistische beweging en in 1948 kwam het centraal op de vlag van de staat Israël te staan. Kortom: niet ieder hexagram is een Davidster. De vorm zelf is veel ouder en veel algemener; de betekenis ontstaat door de context waarin iemand hem gebruikt.
Afvinken maar
Kortom: geen Davidster, Jodenster of iets anders: het is ‘gewoon’ een hexagram, zonder bijbedoelingen. Het duurde een jaar of vijftig, maar nu kan dit mysterie dus worden afgevinkt. Fijn zo.
Foto’s: Edwin Mijnsbergen, Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en ZB Beeldbank Zeeland
Geen zoekresultaten voor "{term}"
