Granaathulzen gezocht, een tent in de Zusterstraat (1946) gevonden
We zochten hulzen, maar vonden een tent.
Hulzen gezocht
Eigenlijk waren we zoek naareen beetje achtergrondinformatie, bij die wonderlijke oproep van Vleeshal. Daar is men voor een expositie op zoek naar versierde granaathulzen uit Zeeland, van na de Tweede Wereldoorlog. Die oproep deelden we eerder al in de Facebookgroep van Wij zijn De Stad, en namen we ook op in het item over de expositie, in de agenda op onze website. Omroep Zeeland berichtte er vandaag ook over.
We waren op zoek naar beelden van zulke hulzen, en vonden een paar mooie in de online collectie van Bevrijdingsmuseum Zeeland, in Collectie Zeeland
Middelburg vanuit de lucht in 1946
Maar we vonden ook iets heel anders op dat trefwoord, in de beeldbank van het Zeeuws Archief, namelijk een luchtfoto van Middelburg, uit de collectie Fotoarchief Vitrite Works, van 07-05-1946. Het ging de fotograaf inderdaad om de fabriek, want de omschrijving bij het beeld luidt:
“Vitrite te Middelburg: In de Eerste Wereldoorlog (granaathulzen) ontstaat er een gebrek aan messing materiaal, zodat door Vitrite smelterij/walserij ’De Pletterij’ voorverweking van restmateriaal uit de lampvoetenfabriek wordt gevestigd op de plaats waar in 2024 Albert Heyn is. Linksonder De Vitrite.”
Een tent?
Interessant zat, maar we dwaalden af. Want wat zien we daar nu voor groot wit object, rechts bovenin de foto? Het lijkt wel een beetje op een vliegende schotel, al zal het wel een tent zijn geweest. Maar wat voor tent dan? Wij zagen dat ding nog niet eerder, op andere foto’s, en we lazen of hoorden er ook nooit iets over.
Berichten uit dat jaar, in Krantenbank Zeeland, geven misschien het antwoord op onze vraag. Let wel: misschien. Zoals je op de foto kunt zien lag Middelburg nog behoorlijk in puin, en was de wederopbouw in volle gang. Plein 1940 en het Zusterplein ontstonden in die periode. Het blok op de hoek Zusterstraat en Gravenstraat lag grotendeels braak en werd voor verschillende dingen gebruikt. In 1946 werd er een ook speeltuintje gemaakt, lazen we, en week Weekmarkt Middelburg tijdens de Kermis uit naar dat terrein.
Tentweek!
En dan opeens: de zogenoemde Tentweek van Leger des Heils Walcheren! Dat evenement zou de tent perfect verklaren. Echter: de luchtfoto is gedateerd op 7 mei 1946, de tentweek was begin juli. Zouden we de datum van de foto dan misschien moeten lezen als 05-07, in plaats van 07-05? Dat zou in dit geval wel mooi uitkomen!
Is er iemand die het weet?
Update 2 september 2026: Circus van Bever!
Update: de tent op de luchtfoto van 7 mei 1946 is vrijwel zeker van Circus Van Bever. We dachten even dat de datum van de foto misschien niet klopte, omdat we een tentweek van het Leger des Heils aan de Zusterstraat hadden gevonden. Maar dankzij een tip van Wim Rouffaer viel het kwartje alsnog.
Wim mailde ons dat hij een dame had gesproken die in 1946 in een van de al herbouwde huizen aan de Gravenstraat woonde. Zij herinnerde zich dat daar toen alweer een circus had gestaan. Wim wist bovendien van een krantenbericht over een dodelijk ongeluk met een paardenknecht van dat circus.
Met die aanwijzing zijn we opnieuw de Krantenbank ingedoken. En jawel: Circus Van Bever stond van woensdag 1 tot en met zaterdag 11 mei 1946 in Middelburg, met als officiële standplaats de Gortstraat. Dat klinkt aanvankelijk alsof het niet dezelfde plek kan zijn, maar de Gortstraat grenst direct aan het braakliggende terrein bij de Zusterstraat en Gravenstraat. Op de luchtfoto van 7 mei 1946 staat daar precies een grote circustent.
De kranten schreven dat Van Bever na jaren afwezigheid terug was in Middelburg. Het programma bestond uit onder meer paardendressuur, voltige, koorddansen, trapeze, hondendressuur, messenwerpers, acrobaten en clowns. Er waren ook speciale kinder- en familievoorstellingen. Tragisch genoeg vond meteen op de eerste avond, 1 mei, een dodelijk ongeluk plaats: een 43-jarige paardenknecht werd in een van de stallen door een paard tegen het hoofd getrapt en overleed later in het Gasthuis.
Circus Van Bever was destijds een van de bekendere Nederlandse familiecircussen. Het trok jarenlang door het land met paarden, acrobaten en variétéacts en behoorde in de jaren vlak na de oorlog tot de toonaangevende Nederlandse circussen. Het bleef bestaan tot 1959. Over de geschiedenis van het circus is meer te lezen bij het Brabants Historisch Informatie Centrum.
Kortom: de datering van de luchtfoto was gewoon goed. Op 7 mei 1946 keek de fotograaf vanuit de lucht neer op Circus Van Bever, midden tussen de nog grotendeels braakliggende percelen van het verwoeste Middelburg.
En mooi hoe dit ging: zonder de herinnering die Wim doorgaf, hadden we waarschijnlijk nog steeds naar die tent zitten turen. Twee vinden inderdaad meer dan één.
De oproep
Maar goed, die hulzen dus. Uit de oproep:
De Vleeshal zelf werd in 1940 vrijwel volledig verwoest bij het bombardement op Middelburg. Ook elders in Zeeland bleven na de Tweede Wereldoorlog grote hoeveelheden oorlogsmateriaal achter. Granaathulzen werden na de oorlog soms gegraveerd, gehamerd of beschilderd en kregen als vaas, parapluhouder of herinneringsobject een tweede leven.
Voor een aanvullende presentatie bij de tentoonstelling is Vleeshal daarom op zoek naar versierde granaathulzen uit Zeeland en de verhalen die daarbij horen. Wie zo’n object thuis heeft, kan uiterlijk 8 september 2026 foto’s en informatie sturen naar Laura Malerba via laura.malerba@vleeshal.nl, onder vermelding van Tentoonstelling Granaathulzen. Ook informatie over de maker, herkomst en eventuele familieverhalen is welkom.
Een selectie van de inzendingen wordt tijdelijk in bruikleen genomen. Vleeshal benadrukt dat alleen granaathulzen mogen worden gehanteerd waarvan zeker is dat ze volledig veilig en onschadelijk zijn gemaakt.
The Unburied Sounds of a Troubled Horizon is vanaf 4 oktober 2026 te zien in Vleeshal.
Bronnen
Foto’s: beeldbanken/collecties Zeeuws Archief, ZB Bibliotheek van Zeeland en Bevrijdingsmuseum Zeeland
Knipsels: ZB Krantenbank Zeeland via Collectie Zeeland
Geen zoekresultaten voor "{term}"
