Mysterie opgelost: een omgekeerde beeldenstorm in 1998
Aaah! Het was Ferry! Die gouwe ouwe Ferry Zeelenberg bracht al die kleine gevelsteentjes aan in de buitenmuren van de Petrus en Pauluskerk. Hij deed dat in mei 1998, voor de kunstmanifestatie ‘een omgekeerde beeldenstorm’. Dat was een initiatief van Hans Overvliet van ruimteCAESUUR en wijlen Ramon de Nennie.
Het mysterie van de RK Kerk aan de Lombardstraat, waarover we gisteren schreven, is dus opgelost. Het was romantischer geweest als het ’t werk zou zijn geweest van de architect zelf, maar dit is toch ook een mooi verhaal.
In de PZC, mei 1998
Ernst Jan Rozendaal schreef over de omgekeerde beeldenstorm in de PZC van 22 mei 1998.
Samengevat:
In plaats van beelden te verwijderen, plaatsten 14 kunstenaars op eigen initiatief zo’n kunstwerken in bestaande gevelnissen in de stad, veelal zonder voorafgaande toestemming van de gemeente. De actie werd geïnitieerd door kunstenaarscollectief De Nennie en Hans Overvliet en was bedoeld als een reflectie op leegstand, religieuze symboliek en de betekenis van kunst in de openbare ruimte.
Door op speelse maar kritische wijze in te grijpen in het straatbeeld, vroegen de kunstenaars aandacht voor vergeten plekken in de stad én voor de rol van bureaucratie in de inrichting daarvan. De actie riep discussie op, maar werd grotendeels positief ontvangen door bewoners en voorbijgangers, die het initiatief als verfrissend en betekenisvol ervoeren.
Maar Fibonacci dan?
In het stuk in de PZC staat niets over het werk van Ferry, Fibonacci of de gulden snede. Vandaar dat we het niet konden vinden. Maar al vrij snel na plaatsing van het artikel werd ons duidelijk dat het om een kunstproject ging. Eerst was er de reactie van Chris Schults, die opmerkte dat de gevelsteentjes later moesten zijn aangebracht. Hij wees op de kleur van het cement. Natuurlijk! Stom dat we daar niet eerder aan hadden gedacht!
Johan en Josy
Niet veel later schreef architect Johan de Koning in een mailwisseling dat het ging om een kunstproject, al wist hij zo snel niet meer van wie, en wanneer dat precies was geweest. Josy Mes herinnerde zich dat ook. Zij schreef onder de laatste foto van het bericht op Facebook dat bij het kunstproject ook tegeltjes horen in de poort van de Nieuwe Haven, naar het Hof van Sint Jan.
Nicolette en Ed
Het ultieme antwoord kwam via een mail van Nicolette Meulenbroek-Kleinegris, ook onze gastvrouw toen we tien jaar geleden de Petrus en Pauluskerk bezochten voor een item. Zij wees ons op het feit dat er een flinke passage over de kunstmanifestatie is te vinden in dat prachtige boek van oud-wethouder Ed de Graaf, ‘D’ Guld Waerrelt : de wondere huisnaamwereld van Middelburg’. Een boek dat we nota bene zelf in de kast hebben staan. Ze typte die tekst al eens over voor iemand. Wij delen hier nu ook een paar stukjes uit de tekst van Ed:
“De gevel aan de binnenzijde van de historische poort op het adres Nieuwe Haven 1 is voorzien van een tweetal eigentijdse gevelstenen, aangebracht in bestaande metselwerknisjes. De ene nis bevindt zich rechts halverwege in de poort, de ander rechtsachter naast de entreedeur.
Die tweede is voorzien van de tekst ‘Sectio Divina’. De poort is het laatste overblijfsel van de kapel van het Klooster Bachtens Gravenhove, ofwel Achter Het Hof van De Graaf. De naam van de nabijgelegen Gravenstraat houdt hiermee verband, evenals de namen van de verdwenen panden ‘Baks Gravenhoven’ en ‘Den Ouden Graaf’ aan de Zusterstraat respectievelijk de Sint Jansgang.”
Ferry en Fibonacci
Hij gaat verder: “Het Latijnse Sectio Divina staat voor Goddelijk Snede, beter bekend als de gulden snede. De grafische voorstellingen op de gevelstenen illustreren het kenmerk van de snede. De stenen maken deel uit van een kunstproject en zijn vervaardigd op initiatief van de Middelburger Ferry Zeelenberg.
Het genoemde kunstproject staat niet op zichzelf. In dit kader bracht Zeelenberg een getallenreeks aan op de gevels van de Petrus en Pauluskerk op de hoek Bachtensteene – Latijnse Schoolstraat. De gegraveerde natuursteentabletjes zijn gemonteerd in kleine bestaande gevelnisjes ter grootte van zo’n tien bij zes centimeter. Het betreft de zogeheten reeks van Fibonacci en bestaat uit de getallen: 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21 en 34; elk opeenvolgend getal volgt uit de optelling van de twee voorafgaande getallen.
Deze reeks, vernoemd naar de Italiaanse wiskundige Fibonacci, die zijn werk publiceerde aan het begin van de dertiende eeuw, is direct verwant aan de gulden snede. Het quotiënt van opeenvolgende getallen nadert bij 13 en 21 reeds de waarde 0,618.
Zeelenberg heeft de getaltabletten aftellend aangebracht; het getal 3 bevindt zich in de derde nis, het getal 5 in de vijfde, het getal 8 in de achtste, enzovoort. De positionering van de getallen op het gevelvlak geeft in zekere zin uitdrukking aan de maatbeleving. Aanvullend zijn ook lettertabletten aangebracht; de letters vormen de woorden ‘Fibonacci’ en ‘Sectio Divina’.
De twee projecten van Ferry Zeelenberg maken deel uit van een kunstmanifestatie bekend onder de naam ‘De Omgekeerde Beeldenstorm’. In de nacht van 11 op 12 mei 1998 brachten veertien regionale beeldend kunstenaars in totaal 26 kunstwerken aan in bestaande binnenstedelijke gevelnissen. De gemeentelijke autoriteiten en de meeste eigenaren van de panden waren vooraf niet in kennis gesteld van deze actie. Het project refereerde aan de Beeldenstorm van 1566. De lege nissen van onder meer de Balanspoort getuigen van de verdringing van het Beeld, het beeld dat werd verdrongen door het Woord. Het project De Omgekeerde Beeldenstorm bracht de verbeelding weer terug aan de macht.”
Hans
We vinden het prachtig allemaal, ook al is dit alles iets minder mysterieus dan gehoopt. Grappig vinden we het ook, vooral vanwege het feit dat hier allerlei mensen bij waren betrokken die we persoonlijk kennen. Sommige van hen zijn al overleden, zoals Ferry en Ramon. Mooi dat hun namen en werk op deze manier weer opduiken. Maar Hans Overvliet zagen we gek genoeg gisteren nog in ruimteCAESUUR, in het licht van die nieuwe expositie ‘Aan zee’. We kletsten wat, maar niét over het bericht over het mysterie.
Toen Hans net naar boven was, om na te borrelen met de gasten, spraken we nog wel kort met drie van zijn gasten, waarbij we de gevelsteentjes van de kerk aanhaalden als voorbeeld van het belang van goede en vindbare documentatie bij lokale projecten. Als Hans het zou hebben gehoord was hij ongetwijfeld in lachen uitgebarsten. Het was immers ook zíjn project, 27 jaar geleden. Buitengewoon!
Johan
Bedankt voor het meedenken allemaal. Zeer gewaardeerd! Op Johan de Koning komen we nog terug. Hem spreken we binnenkort over een nieuw boek, over de wederopbouw van Middelburg na de oorlog. Over de architect van Moorsel en de Bossche school heeft hij ook nog wel wat te zeggen. Maar dat bewaren we voor dát item.
Hebben jullie dat gevoel nu ook wel eens, dat alles met elkaar is verbonden, in deze stad?
Foto: Aan een biertje op het terras van De Herberg omstreeks 1985: v.l.n.r. Ferry Zeelenberg, Peter Minken en Constance Floresse. Met een kotelet Suisse als daghap, voor 11,50 gulden. De foto werd gemaakt door Jan Koole.
Geen zoekresultaten voor "{term}"
