Het mysterie van de Petrus en Pauluskerk in Middelburg
De Da Vinci Code in Middelburg? Het mysterie van de Lombardstraat? Als we de kennis, fantasie en schrijfvaardigheid van de schrijver Dan Brown zouden hebben gehad, dan hadden we van onze ‘ontdekkingen’ van gisteren ongetwijfeld een spannend verhaal kunnen maken, maar wij zitten nu vooral met vragen.
Waarover dan? Vertel, vertel!
De Petrus en Pauluskerk in Middelburg
Nou, dit gaat over een paar details van de Petrus en Pauluskerk op de hoek van de Lombardstraat en Bachtensteene in Middelburg, en dan vooral over de details aan de buitenkant van de kerk. Toen we tien jaar geleden over de kerk schreven lieten we die buiten beschouwing. We stelden alleen dat we ‘m niet per se mooi vinden. Maar nu? Nu zijn we opeens helemaal vol van!
Poppetjes en nisjes
Dat zit zo: eerder deze week kregen we een tip van Michelle Blansjaar, over poppetjes die sinds enige tijd in vier van de nisjes van de buitenmuur van de kerk zijn te vinden, aan de kant van de Latijnse Schoolstraat. Dat is niet zo heel spannend natuurlijk, maar we vinden zulke dingen wel geinig altijd. We zijn dol op de details van de stad, zeker als die mooi, geheimzinnig of grappig zijn. Dat geldt ook voor Michelle, denken we. ‘Denkt graag in Magische Mogelijkheden’, staat in haar profiel op Instagram.
Kees van Moorsel en de Bossche School
We hadden er nog niet echt een item bij bedacht, maar besloten wel om zelf ook even te gaan kijken bij de kerk, om zelf ook wat foto’s te maken en om eens wat beter te kijken naar die nisjes. Ter plekke zagen we eigenlijk pas voor het eerst dat de hele kerk van die kleine gaten in gevels heeft. Zelfs in de pastorie ernaast zitten ze.
Van Wikipedia en de website van H. Maria Parochie Walcheren leren we dat de kerk in 1950 en 1951 werd gebouwd, als vervanger van de katholieke kerk in de Lange Noordstraat, die in mei 1940 was verwoest. De architect was Kees van Moorsel, die het gebouw ontwierp in de geest van de zogenoemde ‘Bossche School’. Hij kwam hier al eerder voorbij. Meer over die school hier. Dat gegeven is mogelijk relevant, in de zoektocht naar antwoorden op onze vragen.
Letters, getallen en symbolen
Terwijl we foto’s stonden te maken van de poppetjes en de achterkant van de kerk viel ons opeens op dat in de gevel van het gebouw niet alleen veel nisjes zitten, maar ook een flink aantal witte en zwarte tegeltjes van marmer. Sommige daarvan zijn blanco, maar op een aantal witte staan letters, op de zwarte getallen, zoals 8 en 13. We kiekten een paar van die tegeltjes, juist omdat we er weinig van snapten. “Dat zoeken we thuis wel verder uit”, bedachten we. Met een grijns dachten we aan de boeken en films van Dan Brown. In de Da Vinci Code wemelt het immers van de symboliek rondom de (katholieke) kerk, en concepten zoals De Gulden Snede.
Phi en de Gulden Snede
We bleken er niet eens zo ver naast te zitten. Thuis zagen we al snel dat drie tegeltjes aan de achterkant van de kerk DI VI NA spellen. Goddelijk. Dat woord konden we wel een beetje plaatsen. Van de letters aan de kant van Bachtensteene konden we aanvankelijk weinig maken. Nac? Fi? Oi? Met een beetje hulp van ChatGPT ontdekten we het na een tijdje toch. ‘Fibonacci’, staat er! Ook wel bekend als Leonardo van Pisa, de beroemde wiskundige uit de dertiende eeuw, die onder meer bekend is van ‘de Rij van Fibonacci’. Die heeft op zijn beurt alles te maken met de Gulden Snede en Phi (niet te verwarren met Pi: phi (Φ) en pi (π) zijn beide irrationale getallen, maar verschillen in hun wiskundige betekenis en toepassing. Pi (π) is de verhouding van de omtrek van een cirkel tot de diameter, terwijl phi (Φ) de gulden snede is, een irrationeel getal dat ongeveer 1,618 is en vaak voorkomt in de natuur).
Fibonacci Sectio Divina: de Gulden Snede van Leonardo van Pisa
De Gulden Snede wordt ook wel sectio divina genoemd. Mogelijk zagen we in het middelste gedeelte van het gebouw de letters van het woordje sectio over het hoofd, maar we beginnen nu te vermoeden dat de persoon die de tegeltjes in de kerkmuren metselde dus letterlijk verwijzen naar de Gulden Snede van deze Italiaan: ‘Fibonacci Sectio Divina’. De zwarte tegeltjes in de muur geven het begin van de Fibonacci-reeks weer: dat is een wiskundige getallenreeks waarbij elk getal gelijk is aan de som van de twee voorgaande getallen. Dus 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, enzovoort.
Robert Langdon
Maar we kunnen het goed mis hebben hoor. We hebben de ballen verstand van wiskunde. Van (kerk-) architectuur hebben we ook al weinig kaas gegeten. Maar als we lezen over de Da Vinci Code en weer eens wat citaten lezen van Robert Langdon (in de films gespeeld door Tom Hanks), dan willen we graag geloven dat er een link kan worden gelegd met al dat moois. Zeker als we lezen over die kerk in het Belgische Lissewege. Een van die citaten uit het boek van Dan Brown: “Toen de mensen uit de oudheid PHI ontdekten, waren ze ervan overtuigd, dat ze Gods bouwformule voor de wereld hadden ontdekt en gingen ze uit dien hoofde de natuur aanbidden.”
Vragen, geen antwoorden
Het probleem is dat we nog niets hebben kunnen vinden over de tegeltjes. We bekeken oude foto’s van de bouw van de kerk, en lazen oude krantenartikelen over de bouw en oplevering ervan in 1951. We lieten ChatGPT informatie verzamelen over de architect (die deze kerk weliswaar bouwde volgens de Bossche School, maar later weer anders dacht over die stroming), we lazen over de toenmalige ‘bouwpastoor’ Snel (die we ook nog kennen van de verhalen over de katholieke soos Don Bosco), maar we vonden nergens iets over Fibonacci of de tegeltjes.
Reacties welkom
We hopen dus dat iemand van de kerkgemeenschap ons er meer over kan vertellen, of dat iemand anders er meer over weet. Reacties zijn welkom! Mogelijk duikt er straks ook iets op bij het Zeeuws Archief, waar men de documenten van de wederopbouw van Middelburg na de oorlog binnenkort digitaal zal ontsluiten. Ergens, ooit zal er toch wel eens iets over geschreven zijn? Is de kerk gebouwd volgens de principes van de Gulden Snede of de getallenreeks? Of is/was er een andere bedoeling? We horen het graag!
Hoe dan ook: door die tip over de poppetjes zitten wij nu weer helemaal in die Gulden Snede, en dat als types die normaliter flink jeuk krijgen van wiskunde. We gaan die film nog maar eens kijken, maar dan met andere ogen.
De Gulden Snede en Middelburg Winterstad
En vergis je niet: die snede is actueler dan je denkt. Door dit geintje belandden we via een zijspoor ook op de website van Gemeente Middelburg, bij de notulen van de vergadering ARK, van 9 januari 2025. Het gaat om de tekst onder het kopje Beeldkwaliteitsplan bouwwerken in het kader van het jaarlijks terugkerende horeca-thema “Middelburg Winterstad”. Een passage:
“De architect heeft een voorstel gemaakt voor drie locaties/zones in de binnenstad: Markt, Pottenmarkt – Tympaanplein en Plein 1940.
[…]
De architect heeft aan de hand van het vorige advies een nieuw ontwerp gemaakt met façades als een soort voorgevels. Voor de vorm van de gevels hanteert hij de gulden snede. Door het toevoegen van een nieuw, samenhangend stedenbouwkundig idee dat vóór de gevels van de stedelijke bebouwing ligt ontstaat er volgens de architect een collectievere uitstraling in de binnenstad waarbij de sfeer van de overdekte winterterrassen behouden blijft.”
Mooie verhalen voor gidsen?
We verzinnen het allemaal niet! Straks kunnen onze stadsgidsen nog mooie verhalen gaan vertellen over het wiskundige verband dat valt te leggen tussen de jaarlijkse winterterrassen van Middelburg, en de katholieke kerk even verderop.
Maarrrr, wat zijn dat toch voor poppetjes in die nisje van de RK Kerk? Dát was de vraag 🙂
Geen zoekresultaten voor "{term}"
