In de agenda van Wij zijn De Stad nemen we vrijwel nooit evenementen of exposities op die buiten Middelburg worden georganiseerd. We moeten nu eenmaal afbakenen. Daarom hadden we het persbericht van Snijder & Co (Jaap Snijder en Marcelo Gimenes), over een expositie in Zierikzee, al bijna weggegooid. Maar de titel van de expositie, ‘Tussen ambacht en kunst. Zeeuwse vogelbehangsels herontdekt’, maakte ons nieuwsgierig. Vorig jaar snuffelden we namelijk al even aan het onderwerp Middelburgse Behangschilderingen, na een bezoekje aan Financieel Fit, op de Dam.
In het persbericht werd Middelburg inderdaad ook genoemd. Voor de expositie hebben Jaap en Marcelo twee verdwenen Middelburgse vogelkamers gereconstrueerd in de vorm van maquettes. We mailden met Jaap, die ons met alle plezier wat extra informatie stuurde, en wat afbeeldingen van de reconstructies. De foto’s van de originelen komen uit de beeldbank van het Zeeuws Archief, uit de collectie van het KZGW (Zelandia Illustrata).
De toelichting van Jaap:
In de achttiende eeuw was Middelburg een centrum van rijkdom en verfijning, de elite liet dat maar al te graag zien met monumentale vogelbehangsels. Het bombardement van 17 mei 1940 sloeg een dramatische bres in dit erfgoed. Toch geven archiefstukken, oude foto’s en enkele overgebleven interieurs nog altijd een fascinerende inkijk in deze ‘aardse paradijzen’.
Eén van de meest indrukwekkende ensembles bevond zich aan de Rotterdamse Kaai 25. Hier werkte niemand minder dan Aert Schouman, dé specialist in vogelstukken van zijn tijd.
Zijn aanpak was allesbehalve standaard. De kamer bestond uit meerdere grote behangselvakken én smalle stroken rond de deuren. Zelfs boven de deuren schilderde hij vogels en bloemguirlandes — terwijl daar normaal gesproken grisailles te zien waren. Het resultaat moet overweldigend zijn geweest: een ruimte waarin elke blikrichting leven en kleur bood.
Ook het huis aan de Lange Delft 32 was een hoogtepunt. De kamer was ingericht in vroege Lodewijk XV-stijl, met schilderingen die perfect waren geïntegreerd in de houten betimmering.
Wat deze ruimte bijzonder maakte, was de subtiele illusie: schaduwen in de schilderingen sloten precies aan op het natuurlijke licht dat door de ramen viel. Kunst en architectuur werkten hier samen om een bijna driedimensionale ervaring te creëren.
Lang werd gedacht dat ook dit werk van Schouman was. Tegenwoordig wijzen kenners eerder naar Jacobus Vonck. Zeker is dat de werken een opmerkelijke reis maakten: al vóór 1940 werden ze verwijderd en zelfs via een advertentie in de New York Herald aangeboden op de Amerikaanse markt, zoals zoveel Nederlandse behangsels.
Voor de tentoonstelling ‘Tussen Ambacht en Kunst. Zeeuwse vogelbehangsels herontdekt’ hebben de behangkunstenaars van Snijder & Co, op basis van historische foto’s uit het Zeeuws Archief, twee verdwenen Middelburgse vogelkamers gereconstrueerd in de vorm van maquettes. Dit biedt een zeldzame gelegenheid om de verloren gegane pracht van deze interieurs opnieuw ruimtelijk te beleven, en tegelijkertijd het hedendaagse vakmanschap van de behangkunstenaars te bewonderen. Vanaf 16 april tot en met 15 november te zien in het Stadhuismuseum Zierikzee.
Je kunt meer lezen over het werk van de kunstenaars in het blog van Snijder & Co, en in de vele publicaties over het duo in de media. Een overzicht vind je hier.
