De geschiedenis van drankenhandel Pieters in Middelburg
Toon Franken mag dan met pensioen zijn; hij geniet nog steeds van het werk van archivarissen. Recent deelde hij op Facebook fraaie foto’s, briefhoofden en meer, over Drankenhandel Pieters, die tussen 1904 en begin jaren 80 was gevestigd aan Vlasmarkt 39 in in Middelburg. Voor de jaren 30 was het adres Vlasmarkt K 150. Anno 2024 is Café Pand 39 in het pand gevestigd.
Boek
Het verhaal dat Toon deelde staat ook in zijn onvolprezen boek Hop en Gerst Veredeld over bierbrouwerijen en bierhandelaren in Middelburg, gepubliceerd in 2011. We nemen de tekst van Toon en wijlen Eric Hageman hier integraal over:
J.A. Pieters – Koninklijke Nederlandsche Beijersch Bierbrouwerij /De Drie Hoefijzers/Hengelo’s
Sint Pieterstraat
Op 25 mei 1897 werd “De Zeeuwsche Kunst Mineraalwater- en Limonadefabriek” onder de firma Davidse & Co in de Sint Pieterstraat A 74 geopend. Johannis Adriaan Pieters nam de limonadefabriek over op 1 februari 1900, zijn zoon Jan Francies werd aangesteld als bedrijfsleider. Dankzij de memoires van Jan, opgetekend in 1925, ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de firma J.A. Pieters, is er uit de eerste hand informatie over de beginperiode.
In 1900 was sprake van een verwoede concurrentie, daar er toen niet minder dan 14 limonadefabriekjes in Middelburg waren! Eind van dat jaar begon Jan Walcheren, Noord- en Zuid-Beveland en ook Zeeuws-Vlaanderen te bereizen “en ging de zaak ook goed vooruit en moesten zoo zachtjes de andere collega’s het veld ruimen en kregen we in 1902 een flinke omzet op Schouwen, in welk jaar we ook begonnen met de fabricage van cognac, boerenjongens, abrikozen enz. enz., alles op bescheiden voet, ook jenevers en brandewijn werden hier aan toegevoegd.”
1904: Vlasmarkt Limonadefabriek
Eerst voerde Pieters de naam van Davidse ook nog in de firmanaam mee. In 1904 verhuisde het bedrijf naar de Vlasmarkt K 150. De toevoeging “voorheen Davidse & Co.” verviel en vanaf dan werd het “J.A. Pieters”.
In 1907 kreeg men een hinderwetvergunning tot het plaatsen van een gasmotor van 3,5 pk voor de aandrijving van de mineraalwatermachine; in 1911 werd deze vervangen door een motor van 4,5 pk. Ook werden stoom flessenvullers aangeschaft (één voor kogelflessen en één voor schroefflessen). Toen in 1914 nabije concurrent Van de Kamer op de Pottenmarkt adverteerde als “Eerste Middelburgsche Electrische Limonadefabriek”, kon Pieters niet achterblijven: men kwam in datzelfde jaar met de titel “Eerste Zeeuwsche Stoom-Limonadefabriek” op de proppen, een jaar later omgedoopt tot “Eerste Zeeuwse Stoom Champagnepils fabriek “Zélandia” (champagnepils was een voor die tijd nieuwe soort limonade) en nog later, in 1919, tot “Grootste Stoom- en Mineraalwaterfabriek van Zeeland.
Grote omzetjaren
Ondertussen was er in 1916 nog een elektromotor van 2 pk bijgekomen voor het aandrijven van de limonade- en mineraalwatermachines. Kortom, Pieters was niet wars van investeren en de bedrijfsresultaten bleven ook niet uit. In de woorden van Jan: “onze grote omzetjaren waren dan ook wel 1912-13-14-15-16-17-18, vooral door de vele militairen op Walcheren met de mobilisatie en waren in deze tijd de bestaande machines veel verbeterd in constructie en dan ook door ons aangeschaft.”
In 1914 en 1920 werd de limonade bekroond met respectievelijk verguld zilver en de zilveren medaille voor de sinasappel-limonade tijdens de “Bakkerij- en Kruidenierswaren Tentoonstelling Middelburg”.
Wijn en bier na 1918
Na de mobilisatie (november 1918) begon de omzet van de limonades te verminderen. Pieters ging zich meer toeleggen op wijn; door groot en gunstig in te kopen van grote importeurs wist men lage prijzen te berekenen. De omzet nam toe en men deed goede zaken.
In 1920 werd bier aan het assortiment toegevoegd. Over de reden daarvan schreef Jan: “omdat afnemers van ons zelf hunne limonades gingen maken, besloten wij ook de bierbottelarij ter hand te nemen en kregen wij onze eerste agentuur van de Koninklijke Nederlandsche Beijersch Bierbrouwerij, maar daar er niet zoo over de kwaliteit geroepen werd, besloten wij op 1 juli 1921 ons het agentuur te verzekeren der Bierbrouwerij de Drie Hoefijzers te Breda en nam onze omzet dan ook flink toe, ofschoon zoodat onze omzet per week zeker 4 à 5 maal verdubbeld is in die vier jaar.” De omzet van limonade bleef echter teruglopen ‘door het slechte weer der drie vorige jaren’.
Toch bleef Jan optimistisch over de toekomst, want: “de fabriek is in alle jaren steeds uitgebreid, vooral ook in de emballage, zoodat op 1 januari 1925 niet minder in huis waren dan een 85 à 90 duizend flesschen. Zoodat mocht er weder eens een warme zomer komen, we toch zeker aan alle aanvragen, hoe groot ook, direct kunnen voldoen.
Vennoten
De firma J.A. Pieters bestond uit drie vennoten: vader Johannis Adriaan (als adviserend vennoot) en twee zonen, Cornelis Pieter (in 1916 getrouwd met Levina Davidse, een dochter van Johannis Davidse, de eerste eigenaar) en Jan Francies. In 1925 overleed Cornelis op 40-jarige leeftijd en in 1927 overleed vader Johannis op 84-jarige leeftijd, zodat Jan als enige overbleef. Hieruit valt op te maken dat vader Johannis dus tot op hoge leeftijd nog zeer betrokken bleef bij de zaak.
Tot aan 1940 verschenen er geregeld advertenties van de firma J.A. Pieters in verschillende media, zoals de Middelburgsche Courant en in De Faam.
In 1941 overleed Jan Pieters, hij was 61 jaar geworden. Zijn zoon Jan en dochter Fieke namen de zaak over. Er volgde nog een investering: in 1948 werd een hinderwetvergunning verkregen voor het plaatsen van een electromotor van 3 pk voor het aandrijven van de spoelmachine.
Aan de achterkant van het pand, in de Schuiffelstraat, had Pieters nog een paar pakhuizen. Ook was daar nog een plaats waar tot in de jaren vijftig koeien werden gehouden!
Na de Tweede Wereldoorlog begon de relatie tussen Pieters en De Drie Hoefijzers wat te ‘haperen’. Er werd niet altijd genoeg bier geleverd.vii Daarom besloot men om naast De Drie Hoefijzers ook een agentschap voor Hengelo Bier aan te nemen
Filiaal Vlissingen
In die tijd had Pieters een filiaal in Vlissingen, in Korte Zelke 12. Rond 1950 werd dit filiaal overgenomen door Ko de Rijke. Ko de Rijke had voor die tijd het Vlissingse filiaal van De Vlieger gerund, maar wilde voor zichzelf beginnen. Hij nam het Hengelo-agentschap voor Vlissingen van Pieters over en hij wist in korte tijd veel cafés in Vlissingen aan zich te binden. In 1956 werd zijn zaak overgenomen door Piet de Leeuwen (schoonzoon van Ko de Rijke). De Leeuwen moest in de loop van de tijd toezien dat een belangrijk deel van het debiet weer verloren ging ten gunste van De Vlieger.
Juffer Pieters
In 1951 overleed Jan Pieters op 42-jarige leeftijd. Zijn zus Fieke zette de zaak in haar eentje voort. Gedurende de jaren vijftig en zestig was zij het gezicht van de zaak en omdat ze ongetrouwd was werd ze in de volksmond altijd ‘Juffer Pieters genoemd. De bloeiperiode die haar vader had doorgemaakt kon zij niet meer bewerkstelligen. Mede door het ontbreken van een passend antwoord op de toegenomen concurrentie was de firma J.A. Pieters vrij klein geworden. In 1970 verkocht ze de zaak aan Wim van Ouwerkerk, die er nieuw leven in wist te blazen – de naam ‘J.A. Pieters’ werd gehandhaafd.
De fusies en overnames in de brouwwereld die in die periode gaande waren ook van invloed op de agentschappen van de firma J.A. Pieters. In de jaren zestig had de firma nog het agentschap voor De Drie Hoefijzers en het agentschap voor Hengelo’s Bier. In 1968 werd De Drie Hoefijzers overgenomen door Allied Breweries, Oranjeboom behoorde daar ook toe. Voor Nederland werd Skol het hoofdmerk van Allied Breweries. Het centraal depot voor Zeeland werd “De Citadel” in ’s-Heer Arendskerke.
Wim van Ouwerkerk
Tot 1973 had Wim van Ouwerkerk alleen het agentschap voor Hengelo’s bier; in dat jaar werd de Hengelosche brouwerij overgenomen door Stella Artois en aldus werd het agentschap gewijzigd. Het merk Stella Artois sloeg echter niet aan in Nederland en omdat Dommelsch ook tot deze groep behoorde vroeg hij een agentschap voor Dommelsch aan. In 1978 kwam daar het Brand-agentschap bij. Dat kon omdat Wim de vrijheid had om naast bieren van Artois Nederland ook andere bieren te verkopen. Hij wist de zaak tot een succes te maken en veel klanten aan zich te binden. Daarvoor werd het Brand-agentschap, dat gold voor geheel Zeeland boven de Westerschelde, ten volle benut. Wim: “de succesformule was: service-gericht zijn; meteen klaar staan als de klant daarom vraagt en daar lag onze kwaliteit.”
Brand
De sfeer met Brand was erg goed: toenmalig brouwerijdirecteur Thijs Brand kwam geregeld zelfs persoonlijk polshoogte nemen om te kijken hoe de zaken er voor stonden.
Naast de verkoop van Dommelsch en Brand exporteerde Wim van Ouwerkerk in de jaren zeventig ook Grolsch naar Engeland. Engelsen kwamen in busjes (soms trailers) naar Middelburg om het Grolsch in te slaan. Doordat het bier hier goedkoper was en het statiegeld in Engeland veel hoger lag, was dit zeer aantrekkelijk. Het Grolsch filiaal, dat destijds gevestigd was bij Stroo in Vlissingen, mocht niet exporteren, dat was contractueel zo bepaald. Wim was echter niet contractueel gebonden aan Grolsch en kon dit dus wèl doen. Soms betrok hij zijn bier zelfs van Stroo! Dit is een tijdje zeer lucratief geweest.
De Verkeerde Wereld
In 1980 werd de drankenhandel in het pand aan de Vlasmarkt, ‘De Verkeerde Werelt’, waar de firma Pieters sinds 1904 was gevestigd, verplaatst naar industriegebied Arnestein in Middelburg. ‘De Verkeerde Werelt’ werd sindsdien verhuurd als caféruimte.
In de tweede helft van de jaren tachtig werd het Dommelsch-agentschap opgeheven en in 1996 werd de zaak verkocht aan Brand. Brand was inmiddels in 1989 opgekocht door Heineken. De firmanaam J.A. Pieters heeft tot 2001 bestaan.
Er is een klein gedeelte van het oude bedrijfsarchief bewaard gebleven (met dank aan de heer Wim van Ouwerkerk te Veere), onder anderen bevattende een “Kleine biografie der Limonade fabriek van de firma J.A. Pieters thans Vlasmarkt K 150 te Middelburg”, geschreven door Jan Francies Pieters, op de dag dat hij daar precies 25 jaar werkzaam was (1 februari 1925). Tenzij anders aangegeven, zijn de bedrijfsgegevens tot 1925 uit dit document ontleend (kopie aanwezig bij het Zeeuws Archief).
Bijschrift recentere foto’s: De limonadezaak van de firma J.A. Pieters werd in 1970 verkocht aan Wim van Ouwerkerk in Veere. Op 14 augustus 2006 mocht ik wat foto’s maken in de tuin van de familie Van Ouwerkerk, waar een transportfiets, een steekwagen en een soort flessenrek nog herinnerde aan de limonadehandel.
Bijschrift 2: Briefhoofden van de firma J.A. Pieters aan de Vlasmarkt K 150 (vanaf 1937 gewijzigd in Vlasmarkt 39-41 te Middelburg).
Foto’s en knipsels: collectie Toon Franken, Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ZB Krantenbank Zeeland, collectie Zeeuws Archief, Middelburg Dronk
Geen zoekresultaten voor "{term}"
