Vandaag is het 25 jaar geleden dat de aanslagen van 11 september 2001 plaatsvonden, op de Twin Towers in New York en het Pentagon in Arlington. Iedereen die deze dag bewust meemaakte heeft er herinneringen aan. Het was een heftige gebeurtenis, met heel veel impact. “Waar zag jij de beelden van de vliegtuigen die zich in de torens boorden?” Die vraag hoor je na al die jaren nog wel eens.
9/11. Je zal er vandaag ongetwijfeld meer over horen en zien…
We denken er zelf ook aan, omdat die dag ook in ons geheugen gegrift staan, maar we gaan nu wat minder ver terug in de tijd, terug naar dat bijzondere project van de in 2023 overleden Middelburgse kunstenaar William Verstraeten: IGIRAMA.
William werkte jarenlang aan dat concept, een soort eigentijdse variant op het klassieke panorama. Het idee ontstond nadat hij vanaf de hoge schoorsteen van de toenmalige kolencentrale in het Sloegebied het Zeeuwse landschap had gefotografeerd. Door zo’n panorama ondersteboven boven een grote spiegelvloer te hangen, konden bezoekers ervaren alsof ze zelf honderden meters boven het landschap liepen.
Daaruit ontstond vervolgens een veel ambitieuzer idee: Twin Towers IGIRAMA. William wilde het verdwenen uitzicht vanaf het observatiedek van de South Tower van het World Trade Center opnieuw beleefbaar maken.
Op zijn eigen website schreef hij daarover:
“Zeg de woorden ‘New York’ en ‘panorama’ en iedereen denkt meteen aan een van de beroemdste en meest emotioneel geladen panorama’s ter wereld: het uitzicht vanaf het observatiedek van de zuidelijke toren van het World Trade Center. Miljoenen mensen hebben daar gestaan en hadden deze ‘wauw’-ervaring van On Top of the World te zijn.
Met deze IGIRAMA kon ik dit panorama opnieuw creëren en teruggeven aan de wereld. Ik zou de gecentreerdheid en eindeloze horizon kunnen herscheppen die in 2001 zijn vernietigd.
Stel je voor dat mensen die de IGIRAMA bezoeken op 1300 voet boven de grond lopen, de hoogte van het observatiedek, boven New York, boven de voetafdrukken van de Twin Towers, zonder de toren eronder. Dat zou een emotioneel verbluffende ervaring zijn.En met die emotie werd het een kunstwerk.”
Op 2 mei 2011, precies op de dag dat bekend werd dat Osama bin Laden was gedood, presenteerde Verstraeten zijn plan in New York bij het National September 11 Memorial & Museum. Het idee werd uiteindelijk niet gerealiseerd. Op de website van William Verstraeten is veel meer te lezen en te zien over IGIRAMA, inclusief ontwerpen, beelden en andere varianten van het concept.
Over William en zijn pogingen om Twin Towers IGIRAMA gerealiseerd te krijgen maakte Margot Schotel de documentaire William’s I GI R A M A R I G I. Daarin wordt ook het verhaal verteld van William en zijn gezin in Middelburg, in de roerige periode van onder meer Code Oranje aan de Lange Noordstraat. De documentaire werd in 2015 uitgezonden in Het Uur van de Wolf. Zelf zagen we ‘m in de bioscoop in Vlissingen, tijdens de première.
De film was jarenlang online terug te kijken bij de NPO, maar is daar inmiddels niet meer beschikbaar. Hopelijk duikt hij ooit weer op in de Schatkamer van Beeld & Geluid, waar steeds meer afleveringen uit het archief van Het Uur van de Wolf beschikbaar komen.
Overigens liet een Nederlands kunstenaarscollectief gisteren alsnog iets indrukwekkends zien op de plek des onheils: een lichtinstallatie van 3000 drones, die de Twin Towers even terugbrachten.
Foto’s en afbeeldingen: familie Verstraeten